Şu gün Söwda-senagat edarasynda «Türkmenistan — Hytaý Halk Respublikasy: gaz pudagynda strategik hyzmatdaşlygyň 20 ýyly» atly halkara ylmy-amaly maslahat geçirildi. Forum iki döwletiň arasyndaky dostlukly gatnaşyklaryň we uzak möhletleýin energetika hyzmatdaşlygynyň netijeli häsiýete eýedigini aýdyň görkezýän waka boldy. Ylmy-amaly maslahata iki ýurduň ugurdaş düzümleriniň ýolbaşçylary, öňdebaryjy nebitgaz kompaniýalarynyň wekilleri, halkara bilermenler gatnaşdylar.
Mälim bolşy ýaly, Gahryman Arkadagymyz ýakynda Hytaý Halk Respublikasyna amala aşyran dostluk saparynyň dowamynda Hytaýyň Milli nebitgaz korporasiýasynyň (CNPC) ýolbaşçysy bilen geçiren duşuşygynda şu ýyl Türkmenistan bilen “CNPC-niň” hyzmatdaşlygyna 20 ýyl dolýandygyny, bu şanly sene mynasybetli halkara ylmy-amaly maslahatyň geçirilmeginiň maksadalaýyk boljakdygyny aýdypdy.
Türkmen tarapynyň çykyşlarynda bellenilişi ýaly, Milli Liderimiziň ýurdumyzyň ýangyç-energetika pudagyny innowasiýa we diwersifikasiýa ýoly bilen ösdürmäge gönükdirilen toplumlaýyn strategiýasy häzirki wagtda hormatly Prezidentimiziň baştutanlygynda üstünlikli dowam etdirilýär. Şunuň bilen baglylykda, pudagyň düzümlerini öňdebaryjy tehnologiýalaryň, innowasion işläp taýýarlamalaryň esasynda döwrebaplaşdyrmak, gazyp alýan, gaýtadan işleýän pudaklaryň kuwwatyny artdyrmak, tebigy gazyň eksport edilýän ugurlaryny köpeltmek boýunça zerur işler durmuşa geçirilýär. Häzirki döwürde Türkmenistan bilen Hytaý Halk Respublikasynyň arasyndaky özara ynanyşmak we deňhukuklylyk ýörelgelerine esaslanýan strategik hyzmatdaşlyk täze many-mazmun bilen baýlaşdyrylýar. Şunda ýangyç-energetika ulgamy esasy ugur hökmünde çykyş edýär. Energetika ulgamynda türkmen-hytaý hyzmatdaşlygy diňe bir iki ýurduň ykdysady bähbitlerine hyzmat etmek bilen çäklenmän, eýsem, sebit we dünýä derejesinde energetika howpsuzlygyny üpjün etmäge-de goşant goşýar.
Ýurdumyzyň energetika diplomatiýasynyň çäginde amala aşyrylan Türkmenistan — Hytaý transmilli gaz geçirijisiniň gurluşygy asyryň iri taslamalarynyň biri hökmünde taryha girdi. Diýarymyzda tebigy gazyň gorlary boýunça dünýäde iň iri «Galkynyş» gaz käniniň nobatdaky tapgyrynyň özleşdirilmegi esasynda bu gaz geçirijiniň goşmaça ugurlarynyň gurulmagy bilelikde durmuşa geçirilýän energetika taslamalarynyň geljekde-de durnukly ösüşiň we sebitiň ykdysady durnuklylygynyň berk binýady bolup hyzmat etjekdigini tassyklaýar. Geçen ýyllaryň dowamynda amala aşyrylan taslamalar Gahryman Arkadagymyzyň başlangyçlary, hormatly Prezidentimiziň tagallalary netijesinde Türkmenistanyň energetika diplomatiýasynyň üstünlikli durmuşa geçirilýändiginiň aýdyň mysalydyr.
Soňra Hytaýyň Kommunistik partiýasynyň Merkezi komitetiniň Syýasy býurosynyň hemişelik komitetiniň agzasy, Hytaý Halk Respublikasynyň Döwlet Geňeşiniň Premýeriniň birinji orunbasary Din Sýuesýana söz berildi. Ol bu maslahatyň taryhy ähmiýetine ýokary baha berip, Türkmenistan bilen Hytaýyň arasynda gaz pudagyndaky hyzmatdaşlygyň häzirki zaman dünýäsinde strategik hyzmatdaşlygyň iň kämil we durnukly nusgasydygyny aýratyn belledi. Nygtalyşy ýaly, iki ýurduň arasyndaky energetika hyzmatdaşlygy diňe bir söwda-ykdysady gatnaşyk bolmak bilen çäklenmän, eýsem, ynanyşmagyň we özara hormat goýmagyň beýanydyr.
Din Sýuesýan Türkmenistanyň Hytaý üçin tebigy gazy ibermekde iň iri we ygtybarly hyzmatdaşdygyny aýtdy hem-de transmilli gaz geçirijiniň iki ýurduň ykdysady ösüşine goşýan ägirt uly goşandyny belledi. Şeýle-de ol energetika ulgamyndaky gatnaşyklaryň ekologiýa we «ýaşyl» ykdysadyýet bilen utgaşdyrylýandygyny aýdyp, hytaý tarapynyň tebigy gazy gazyp almakda we ibermekde döwrebap, az uglerodly tehnologiýalary ulanmak boýunça Türkmenistan bilen yzygiderli tejribe alyşmaga taýýardygyny tassyklady. Sözüniň ahyrynda Hytaýyň Döwlet Geňeşiniň Premýeriniň birinji orunbasary iki ýurduň arasyndaky energetika hyzmatdaşlygynyň hytaý we türkmen halklarynyň abadan durmuşynyň bähbidine geljekde has-da ösdüriljekdigine ynam bildirdi.
Hytaýyň Milli nebitgaz korporasiýasynyň (CNPC) direktorlar geňeşiniň başlygy Daý Houlýan öz çykyşynda bu hyzmatdaşlygyň häzirki zaman dünýä energetika bazarynda eýeleýän ornuna ýokary baha berdi. Ol iki döwletiň arasyndaky gatnaşyklaryň strategik häsiýetini nygtamak bilen, energetika pudagynda ýola goýlan bilelikdäki hereketleriň ähmiýetine ünsi çekdi. Çykyşyň dowamynda energetika pudagyndaky strategik hyzmatdaşlygyň geljekki mümkinçiliklerine hem garaldy. Korporasiýanyň ýolbaşçysy bar bolan kuwwatlyklaryň giňeldilmegi boýunça alnyp barylýan hyzmatdaşlygyň Hytaýyň barha artýan energiýa isleglerini kanagatlandyrmakda, sebitiň energetika durnuklylygyny saklamakda möhüm orny eýeleýändigini aýtdy. Sözüniň ahyrynda Daý Houlýan iki ýurduň döwlet ýolbaşçylarynyň syýasy erki we öňdengörüjiligi netijesinde kemala gelen hyzmatdaşlygyň bu nusgasynyň täze taryhy eýýamda has-da çuňlaşdyryljakdygyna ynam bildirdi.
Ýokary derejeli plenar mejlis tamamlanandan soňra, «Türkmengaz» döwlet konserni bilen Hytaý Halk Respublikasynyň «CNPC Amudarya Petroleum Company Ltd.» kompaniýasynyň arasynda «Galkynyş» gaz käniniň dördünji tapgyrynyň çäginde ýylda 10 milliard kub metr harytlyk gazy taýýarlaýan desgany we şol möçberde harytlyk gazy taýýarlamak üçin ýeterlik boljak ulanyş guýularyny taslamalaşdyrmak hem-de doly taýýar edip gurmak barada şertnama gol çekmek dabarasy boldy.
Soňra ylmy-amaly maslahatyň işi mowzuklaýyn mejlislerde dowam etdi. «Türkmenistanyň ileri tutulýan gaz taslamalary: serişdeler binýady, maýa goýum mümkinçilikleri we eksport infrastrukturasynyň ösüşi» atly mejlisde Türkmenistanyň ägirt uly uglewodorod serişdeleriniň binýady we olaryň dünýä bazaryndaky ähmiýeti barada giňişleýin durlup geçildi. Şeýle-de «Galkynyş» gaz känini tapgyrlaýyn özleşdirmek strategiýasynyň tebigy gazyň önümçiligini yzygiderli artdyrmaga mümkinçilik berýändigi nygtaldy. Şunda känleriň gory boýunça halkara bahalandyrmalaryň netijeleri we täze ulanyş guýularynyň taslamalary ýurdumyzyň eksport kuwwatyny has-da ýokarlandyrmagyň ygtybarly serişdeler binýady hökmünde görkezildi. Çykyş edenler Türkmenistanyň nebitgaz pudagynyň döwrebap hukuk esaslary, daşary ýurtly hyzmatdaşlar üçin döredilen amatly ykdysady şertler barada aýratyn bellediler.
Mejlisde gazhimiýa, gaýtadan işleýän senagaty ösdürmek babatda täze maýa goýum taslamalarynyň geljegi ara alnyp maslahatlaşyldy. Bu bolsa ýurdumyzyň energetika strategiýasynyň diňe bir çig mal eksportyna däl, eýsem, pudagy diwersifikasiýalaşdyrmaga we innowasion ösüşe hem esaslanýandygyny tassyklaýar.
Eksport infrastrukturasynyň ösüşi baradaky mowzuklaýyn mejlisde Türkmenistan — Owganystan — Pakistan — Hindistan (TOPH) gaz geçirijisiniň gurluşygynyň ähmiýetine üns çekildi. Bilermenler energiýa serişdelerini ibermegiň howpsuzlygyny we durnuklylygyny üpjün etmekde döwrebap inženerçilik çözgütleriniň, sanly ulgamlaryň ornuny ara alyp maslahatlaşyp, Türkmenistanyň eksport infrastrukturasynyň Ýewraziýa giňişliginde energetika howpsuzlygynyň möhüm bölegine öwrülýändigini bellediler. Türkmen-hytaý energetika hyzmatdaşlygy tutuş sebitiň durnukly ösüşiniň kuwwatly şerti bolup durýar. Multimodal ulag geçelgeleriniň, ygtybarly energetika baglanyşygynyň döredilmegi sebitiň ýurtlarynyň halklarynyň durmuş derejesiniň ýokarlanmagyna ýardam edýär.
Maslahatyň «Türkmenistan — Hytaý ylym-bilim hyzmatdaşlygyny ösdürmek we işgärleri taýýarlamak» atly ikinji mejlisi ylym-bilim ulgamyndaky hyzmatdaşlyga bagyşlandy. Duşuşygyň ynsanperwerlik ugry bilen baglylykda, ekologik durnuklylygy üpjün etmegiň meseleleri ara alnyp maslahatlaşyldy. Şunda Türkmenistanyň täze gaz känleri özleşdirilende, halkara ekologik ölçeglere berk eýerýändigi, zyňyndylary azaltmak we suw serişdelerini tygşytly ulanmak tehnologiýalaryny ulanýandygy nygtaldy.
Ylmy-amaly maslahatyň ahyrynda 20 ýyllyk bilelikdäki iş tejribesiniň özara hormat goýmak, deňhukuklylyk we täjirçilik bähbidi esasynda hyzmatdaşlygyň özboluşly nusgasyny döredendigi bellenildi.
Forumyň çäklerinde Türkmenistanyň gaz pudagynyň gazananlaryny we hytaýly hyzmatdaşlaryň öňdebaryjy işläp taýýarlamalaryny görkezýän giň gerimli sergi ýaýbaňlandyryldy.
