Tans sungatyň iň çeper ugurlarynyň biridir. Horeografiýanyň çeýe hem çeper dili heniz ýazuw kemala gelmedik gadymy zamanlarda habar bermegiň, duýgydyr ruhy ýagdaýyňy beýan etmegiň bir usuly bolupdyr. Hereketleriň, ümleriň we duýgylaryň sazlaşygyndan dörän nepis hereketler bilen aýdylýan habarlarda pikiri, hereketi ýa-da niýeti aňladýan, adamyň tebigat we kosmos energiýasy bilen gatnaşygyny, dessurlar alamatlaryny beýan edýän belli bir many bolupdyr. Adam guşlardyr haýwanlaryň hereketlerine öýkünip, tebigat hadysalaryny hereketler bilen görkezip, belli bir ritmiki ädimlerdir duruş tilsimleri arkaly geljekлi nesillere miras galdyrmak üçin daşky dünýä aň ýetirişini beýan edipdir. Tans dili köpugurlydyr, onuň üçin çäk-çygra ýok, ol hemme kişi üçin düşnüklidir...
Aşgabat Aziadasy diňe bir türkmen sportunyň ýeňşi bilen däl, eýsem ählumumy jebislik we ruhubelentlik ruhy bilen hakydamyzda galdy. Uly möçberli taýýarlyk işleri, Olimpiýa şäherçesiniň özboluşly binalarynyň hersiniň işe girizilmegi taryha girdi. Özgeren we uly sport baýramynyň ruhuna beslenen Aşgabat diňe bir V Aziadanyň paýtagty bolman, eýsem dost-doganlygyň we wysal bolan arzuwlaryň şäheri boldy. Biziň gözümiziň alnynda taryh sahypalary ýazyldy, hemmämizem üstünlik energiýasyny döredip, oňa öz gatanjymyzy goşduk.
Türkmen türgenleriniň eýelän ençeme medallarynyň arasynda —Aleksandr Sisekin bilen Waleriýa Nepomnýaşşaýanyň sport tansy boýunça ýaryşda gazanan bürünç medaly simwoliki häsiýete eýedir. Özü-de şeýle uly derejeli ýaryşda türkmen tansçylarynyň ilkinji üstünligi ýurdumyz üçin sportuň täze görnüşiniň dünýä derejesine çykmagy babatda däl-de, eýsem onuň ösüşinde hil taýdan täze tapgyryň açylmagy bilen şanlydyr.
Bilşimiz ýaly, ugurdyr tilsimleriň ençemesini özünde jemleýän tans bolan salsa ummasyz köp ritmiki usullary, improwizasiýasy we hyjuwly hereketleri bilen tapawutlanýar. Köpsanly janköýerleri we emin agzalaryny özüne bendi eden Aleksandryň we Waleriýanyň hyjuwly-joşgunly tans tilsimleri geljege tarap batly ösüş boldy.
Bir zady öňünden aýtmaly. Biz bu ugurda ýaňy ýola düşüp ugradyk. Men tans studiýalarydyr gurnaklary göz öňünde tutmaýaryn, olar ähli ýerde ozalam bardy, häzirem hereket edýär, ata-eneler çagalary “çeýe we maýyşgak bolsun, süňňüni dik saklasynlar we sungat älemine aralaşsynlar” diýip, olary şol toparlara alyp gelýärler. Biz häzir sport tansy barada aýdýarys.
Türkmen sport tansy kemala geliş we kämillik ýoluny indi geçmeli. Millilik diýen zadam ýatdan çykarmalyň. Gaýry medeni däplerde kemala gelen we daşyndan getirilen bal tansy entek meşhurlykda özboluşly we täsirli halk tanslary, hususan-da, biziň milliligimiziň nyşany bolan küştdepdi bilen bäsleşerden ejiz gelýär. Ýöne ozaldan gelýän ýörelgeleriň we täzelikeriň sazlaşykly utgaşygy, dürli tans ugurlarynyň bilelikdäki döredijiligi sungaty baýlaşdyrýar.
Türkmenistanyň Sport tansy federasiýasy 2014-nji ýylda döredildi. Aşgabat Aziadasyna taýýarlyk has güýçlendirilen wagty—2016-njy ýylda çeper gimanstika boýunça uly tälimçi Fiza Aýwazowa oňa baştutanlyga bellenildi. Hysyrdyly taýýarlyk işleri başlandy. Jübütler kesgitlenilip, türgenleşikler başlandy, okuw-türgenleişiklerine gidilip ugraldy, halkara ýaryşlaryna gatnaşylyp, ilkinji baýraklar gazanyldy...
Häzirki wagtda Federasiýanyň hatarynda paýtagtly klublaryň bäşisi bolup, olarda tejribeli horeograflaryň ýolbaşçylygynda gyzjagazlar we oglanjyklar sport tansynyň tilsimlerini öwrenýärler. Men Fiza Aýwazowa bilen söhbetdeşlikde onuň ýurdumyzda sport sungatynyň geljegine garaýşy bilen gyzyklandym. -
Ozaly bilen, biz federasiýamyzyň daşary ýurtly kärdeşlerimiz bilen işjeň özara hereketine ymtylýarys, onda abraýly ýaryşlara we okuw-türgenleşiklerine gatnaşmak, tanymal halkara hünärmenlerini maslahatçy hökmünde ýurdumyza çagyrmak göz öňünde tutulýar. Şeýle hem sebitlerde sport tanslary klublaryny açmagy maksat edinýäris. Aziýada biziň sportumyza uly isleg döretdi, bizem çagalaryň we ýetginjekleriň arasynda, aýratynam biziň klublarymyzdaky sapaklarymyzda ýetmezlik edýän oglanjyklarda sport tansyna höwes döretmek isleýäris. Biz Sport we ýaşlar syýasaty baradaky döwlet komitetine goldawy üçin minnetdarlyk bildirýäris we döwlet goldawy hem-de anyk adamlar bilen işlemek arkaly abraýly tans ýaryşlarynda ýurdumyza üstünlikli wekilçilik etjek zehinli türgenleri taýýarlamaga bil baglaýarys. -
2018-nji ýyl ýurdumyzda iň özüne çekiji we owadan sport görnüşleriniň biri bolan sport tansynyň ösüşinde ýene bir sahypa açdy. “Aşgabat 2017” Oýunlaryndaky şowly çykyşdan soň milli tans mekdebi ösüşe kuwwatly itergi aldy.
Aleksandr Sisekin bilen Waleriýa Nepomnýaşşaýanyň şowly çykyşy Türkmenistanda sport tansynyň geljeginiň uludygyny görkezdi we şol bir wagtyň özünde bu üstünligi berkitmek hem-de abraýly halkara ýaryşlarynda ýurdumyza mynasyp wekilçilik etmäge ukyply zehinli tansçylary taýýarlamak boýunça wezipeleri öňde goýdy.
Esasy ýaryşlara gatnaşmaga hukuk berýän deslapky ýaryşlar bu ugurda başlangyç ädim boldy, olaryň birinjisi ýanwar aýynda geçirildi, ikinjisini mart aýynda geçirmek göz öňünde tutulýar, üçünjisi maý aýynda geçiriler we 2017-2018-nji ýylyň tans möwsümini jemlär. Başlangyç ýaryşlar tapgyrynyň öň ýanyndaky bir aýyň dowamynda paýtagtdaky klublaryň tälimçileri Irina Dawidowiç, Waleriýa Nepomnýaşşaýa, Ýelena Zmaga, Anna Begliýewa, Kristina Hristoforidi, Bella Ýedigarowa dagy Sport tansy federasiýasynyň gurnan eminler milli kongresine gatnaşdylar, jemleýji hünär synagynydan üstünlikli geçenlerinden soň tälimçileriň hersi “köpçülikleýin çäreleriň emini” derejesini aldylar.
Federasiýanyň uly tälimçisi, V Aziadanyň bürünç baýragynyň eýesi Aleksandr Sisekin birnäçe ýyllap SSKA klubynyň Tans merkeziniň hatarynda çykyş etdi we görkezijili A derejeli ussadymyz abraýly halkara ýaryşlarynda baýrakly orunlary eýeledi. Dogduk Aşgabada gaýdyp gelenden soň ol tälimçilik işini Waleriýa Nepomnýaşşaýa bilen bilelikde tans etmegi bilen üstünlikli utgaşdyryp alyp barýar. Olar ýakyn wagtda --şu ýylyň 7-nji aprelinden 13-nji maýy aralygynda Moskwada geçiriljek bütindünýä tans Olimpiadasyna gatnaşmagy göz öňünde tutýarlar.
Saşa zehinli adamlarda bolşy ýaly, ähli ugurdan zehinli ýigit. Ol diňe bir ussat tansçy we tälimçi bolman, eýsem kärdeşlerini, tälim berýän türgenlerini hil taýdan has ýokary derejelere çykmaga ruhlandyrmaga, dogumly we bilesigeliji oglanjyklardyr gyzjagazlaryň mümkingadar köpüsini sport tansy bilen meşgullanmaga çekmek boýunça işi janlandyrmaga jan edýän guramaçy ýigit.
Maňa türgenleşigikleriň gidişine syn etmek miýesser etdi. Tälimçi bilen türgenleriň, ýaşajyk tansçylaryň we olaryň ata-eneleriniň birek-birege düşünişi we ynamy meni bar zatdan beter haýrana goýdy. Söhbetdeşlik, eglişige gelmek, sabyr-takat, erjellik we maksadyň birligi—halypanyň şägirtlerini üstünlige ugurkdyrýan iş usulydyr.
Sport we ýaşlar syýasaty baradaky döwlet komitetiniň goldamagynda Türkmenistanyň Sport tansy federasiýasy bal tansy milli mekdebini halkara derejesine çykarmak, sport sungatynyň bu görnüşini, aýratynam sebitlerde wagyz etmek, tälimçileri taýýarlamak we olaryň hünärini ýokarlandyrmak boýunça toplumlaýyn işleri geçirmegi göz öňünde tutýar.
Sport tansynda tansçylar taýýarlyk derejesine görä toparlara bölünýär. Milli federasiýanyň klublarynyň türgenleriniň ählisi taýýarlyk synagynyň birinji basgançagyndan geçdiler. Şeýdip, günsaýyn, üstünliklerden üstünliklere olaryň tilsimleri-de kämilleşer barar, özüne ynamsyzlykdan we tejribe ýetmezliginden rüstem gelip, öňde goýan maksadyňa ýetmek, özüňde sungata söýgüni terbiläp, ony apalap saklamak--olaryň aňyna siňen ýol- ýörelgedir, çünki diňe bir ýörän däl, eýsem... tans edýänem ýoly ýeňýär ahyry.
Ejesi Alinany tans studiýasyna horeograf mugallym Irina Dawidowiçiň ýanyna getirende gyzjagaz ýaňy bäş ýaşyndady. Birbada bar zat ugruna bolubermedi, ýöne onuň tansa höwesi şeýle bir güýçlidi welin, ol armany-ýadamany bilmän, tälimçiniň her sözüni sapak edinip, jan edip türgenleşýärdi, hereketlerini belli bir ritmiki we plastiki ülňä laýyk etjek bolýardy... Indi bolsa, sport tansy boýunça uly ýaş toparyndaky gyzlaryň arasynda ilkinji deslapky ýaryşyň ýeňijisi hökmünde oňa köpsanly tomaşaçylar el çarpsa, eminler toparynyň agzalarydyr dost-ýarlary Alinany üstünligi bilen gutlaýarlar.
Alina Çerwinskaýa, Waleriýa Ruhlýadko we Anastasiýa Mihaýlowa dagy ýaryşyň altyn, kümüş we bürünç baýragyny eýlediler, biz olaryň kämilleşip, abraýly halkara ýaryşlarynda üstünlikli çykyş etmeklerine bil baglaýarys.
Tans marafonunyň jemleýji böleginde emin agzalary her ýaş toparynda ýeňijileri kesgitleýänçä men şeýle simwoliki pursada syn etdim: sahnada duran gyzjagazlar gezekli-gezegine hormat münberiniň ýokarky gatyna çykyp görýärdiler, olaryň şadyýan, tolgunýan ýüzlerinde özüni agzybir we uly ýeňiji toparyň agzasy duýýandygyna göz ýetirdim. Bu dogrudanam şeýle. Çünki Türkmenistanda sport tansynyň geljegi olara bagly. Olaryň irginsiz zähmetinden, erjelliginden we ýeňişe isleginden döreýän, diňe bir kaddyň maýyşgaklygyny, çeýeligini, improwizasiýa ukyby kemala getirýän, ozaly bilen häsiýetiňi terbiýelemäge, saz duýgurlygyny öwretmäge, şeýle hem çeper keşp döretmek arkaly duýgylaryňdyr ruhy ýagdaýyňy beýan etmek ukybyny kemala getirmäge ýardam edýän owadan, nepis çykyşlary horeografiýanyň çeper we baý dilini, bal tansynyň gözelligini öwrenmäge höwesek ýüzlerçe oglanjyklardyr gyzjagazlara nusga bolar.
Aşgabat Aziadasy diňe bir türkmen sportunyň ýeňşi bilen däl, eýsem ählumumy jebislik we ruhubelentlik ruhy bilen hakydamyzda galdy. Uly möçberli taýýarlyk işleri, Olimpiýa şäherçesiniň özboluşly binalarynyň hersiniň işe girizilmegi taryha girdi. Özgeren we uly sport baýramynyň ruhuna beslenen Aşgabat diňe bir V Aziadanyň paýtagty bolman, eýsem dost-doganlygyň we wysal bolan arzuwlaryň şäheri boldy. Biziň gözümiziň alnynda taryh sahypalary ýazyldy, hemmämizem üstünlik energiýasyny döredip, oňa öz gatanjymyzy goşduk.
Türkmen türgenleriniň eýelän ençeme medallarynyň arasynda —Aleksandr Sisekin bilen Waleriýa Nepomnýaşşaýanyň sport tansy boýunça ýaryşda gazanan bürünç medaly simwoliki häsiýete eýedir. Özü-de şeýle uly derejeli ýaryşda türkmen tansçylarynyň ilkinji üstünligi ýurdumyz üçin sportuň täze görnüşiniň dünýä derejesine çykmagy babatda däl-de, eýsem onuň ösüşinde hil taýdan täze tapgyryň açylmagy bilen şanlydyr.
Bilşimiz ýaly, ugurdyr tilsimleriň ençemesini özünde jemleýän tans bolan salsa ummasyz köp ritmiki usullary, improwizasiýasy we hyjuwly hereketleri bilen tapawutlanýar. Köpsanly janköýerleri we emin agzalaryny özüne bendi eden Aleksandryň we Waleriýanyň hyjuwly-joşgunly tans tilsimleri geljege tarap batly ösüş boldy.
Bir zady öňünden aýtmaly. Biz bu ugurda ýaňy ýola düşüp ugradyk. Men tans studiýalarydyr gurnaklary göz öňünde tutmaýaryn, olar ähli ýerde ozalam bardy, häzirem hereket edýär, ata-eneler çagalary “çeýe we maýyşgak bolsun, süňňüni dik saklasynlar we sungat älemine aralaşsynlar” diýip, olary şol toparlara alyp gelýärler. Biz häzir sport tansy barada aýdýarys.
Türkmen sport tansy kemala geliş we kämillik ýoluny indi geçmeli. Millilik diýen zadam ýatdan çykarmalyň. Gaýry medeni däplerde kemala gelen we daşyndan getirilen bal tansy entek meşhurlykda özboluşly we täsirli halk tanslary, hususan-da, biziň milliligimiziň nyşany bolan küştdepdi bilen bäsleşerden ejiz gelýär. Ýöne ozaldan gelýän ýörelgeleriň we täzelikeriň sazlaşykly utgaşygy, dürli tans ugurlarynyň bilelikdäki döredijiligi sungaty baýlaşdyrýar.
Türkmenistanyň Sport tansy federasiýasy 2014-nji ýylda döredildi. Aşgabat Aziadasyna taýýarlyk has güýçlendirilen wagty—2016-njy ýylda çeper gimanstika boýunça uly tälimçi Fiza Aýwazowa oňa baştutanlyga bellenildi. Hysyrdyly taýýarlyk işleri başlandy. Jübütler kesgitlenilip, türgenleşikler başlandy, okuw-türgenleişiklerine gidilip ugraldy, halkara ýaryşlaryna gatnaşylyp, ilkinji baýraklar gazanyldy...
Häzirki wagtda Federasiýanyň hatarynda paýtagtly klublaryň bäşisi bolup, olarda tejribeli horeograflaryň ýolbaşçylygynda gyzjagazlar we oglanjyklar sport tansynyň tilsimlerini öwrenýärler. Men Fiza Aýwazowa bilen söhbetdeşlikde onuň ýurdumyzda sport sungatynyň geljegine garaýşy bilen gyzyklandym. -
Ozaly bilen, biz federasiýamyzyň daşary ýurtly kärdeşlerimiz bilen işjeň özara hereketine ymtylýarys, onda abraýly ýaryşlara we okuw-türgenleşiklerine gatnaşmak, tanymal halkara hünärmenlerini maslahatçy hökmünde ýurdumyza çagyrmak göz öňünde tutulýar. Şeýle hem sebitlerde sport tanslary klublaryny açmagy maksat edinýäris. Aziýada biziň sportumyza uly isleg döretdi, bizem çagalaryň we ýetginjekleriň arasynda, aýratynam biziň klublarymyzdaky sapaklarymyzda ýetmezlik edýän oglanjyklarda sport tansyna höwes döretmek isleýäris. Biz Sport we ýaşlar syýasaty baradaky döwlet komitetine goldawy üçin minnetdarlyk bildirýäris we döwlet goldawy hem-de anyk adamlar bilen işlemek arkaly abraýly tans ýaryşlarynda ýurdumyza üstünlikli wekilçilik etjek zehinli türgenleri taýýarlamaga bil baglaýarys. -
2018-nji ýyl ýurdumyzda iň özüne çekiji we owadan sport görnüşleriniň biri bolan sport tansynyň ösüşinde ýene bir sahypa açdy. “Aşgabat 2017” Oýunlaryndaky şowly çykyşdan soň milli tans mekdebi ösüşe kuwwatly itergi aldy.
Aleksandr Sisekin bilen Waleriýa Nepomnýaşşaýanyň şowly çykyşy Türkmenistanda sport tansynyň geljeginiň uludygyny görkezdi we şol bir wagtyň özünde bu üstünligi berkitmek hem-de abraýly halkara ýaryşlarynda ýurdumyza mynasyp wekilçilik etmäge ukyply zehinli tansçylary taýýarlamak boýunça wezipeleri öňde goýdy.
Esasy ýaryşlara gatnaşmaga hukuk berýän deslapky ýaryşlar bu ugurda başlangyç ädim boldy, olaryň birinjisi ýanwar aýynda geçirildi, ikinjisini mart aýynda geçirmek göz öňünde tutulýar, üçünjisi maý aýynda geçiriler we 2017-2018-nji ýylyň tans möwsümini jemlär. Başlangyç ýaryşlar tapgyrynyň öň ýanyndaky bir aýyň dowamynda paýtagtdaky klublaryň tälimçileri Irina Dawidowiç, Waleriýa Nepomnýaşşaýa, Ýelena Zmaga, Anna Begliýewa, Kristina Hristoforidi, Bella Ýedigarowa dagy Sport tansy federasiýasynyň gurnan eminler milli kongresine gatnaşdylar, jemleýji hünär synagynydan üstünlikli geçenlerinden soň tälimçileriň hersi “köpçülikleýin çäreleriň emini” derejesini aldylar.
Federasiýanyň uly tälimçisi, V Aziadanyň bürünç baýragynyň eýesi Aleksandr Sisekin birnäçe ýyllap SSKA klubynyň Tans merkeziniň hatarynda çykyş etdi we görkezijili A derejeli ussadymyz abraýly halkara ýaryşlarynda baýrakly orunlary eýeledi. Dogduk Aşgabada gaýdyp gelenden soň ol tälimçilik işini Waleriýa Nepomnýaşşaýa bilen bilelikde tans etmegi bilen üstünlikli utgaşdyryp alyp barýar. Olar ýakyn wagtda --şu ýylyň 7-nji aprelinden 13-nji maýy aralygynda Moskwada geçiriljek bütindünýä tans Olimpiadasyna gatnaşmagy göz öňünde tutýarlar.
Saşa zehinli adamlarda bolşy ýaly, ähli ugurdan zehinli ýigit. Ol diňe bir ussat tansçy we tälimçi bolman, eýsem kärdeşlerini, tälim berýän türgenlerini hil taýdan has ýokary derejelere çykmaga ruhlandyrmaga, dogumly we bilesigeliji oglanjyklardyr gyzjagazlaryň mümkingadar köpüsini sport tansy bilen meşgullanmaga çekmek boýunça işi janlandyrmaga jan edýän guramaçy ýigit.
Maňa türgenleşigikleriň gidişine syn etmek miýesser etdi. Tälimçi bilen türgenleriň, ýaşajyk tansçylaryň we olaryň ata-eneleriniň birek-birege düşünişi we ynamy meni bar zatdan beter haýrana goýdy. Söhbetdeşlik, eglişige gelmek, sabyr-takat, erjellik we maksadyň birligi—halypanyň şägirtlerini üstünlige ugurkdyrýan iş usulydyr.
Sport we ýaşlar syýasaty baradaky döwlet komitetiniň goldamagynda Türkmenistanyň Sport tansy federasiýasy bal tansy milli mekdebini halkara derejesine çykarmak, sport sungatynyň bu görnüşini, aýratynam sebitlerde wagyz etmek, tälimçileri taýýarlamak we olaryň hünärini ýokarlandyrmak boýunça toplumlaýyn işleri geçirmegi göz öňünde tutýar.
Sport tansynda tansçylar taýýarlyk derejesine görä toparlara bölünýär. Milli federasiýanyň klublarynyň türgenleriniň ählisi taýýarlyk synagynyň birinji basgançagyndan geçdiler. Şeýdip, günsaýyn, üstünliklerden üstünliklere olaryň tilsimleri-de kämilleşer barar, özüne ynamsyzlykdan we tejribe ýetmezliginden rüstem gelip, öňde goýan maksadyňa ýetmek, özüňde sungata söýgüni terbiläp, ony apalap saklamak--olaryň aňyna siňen ýol- ýörelgedir, çünki diňe bir ýörän däl, eýsem... tans edýänem ýoly ýeňýär ahyry.
Ejesi Alinany tans studiýasyna horeograf mugallym Irina Dawidowiçiň ýanyna getirende gyzjagaz ýaňy bäş ýaşyndady. Birbada bar zat ugruna bolubermedi, ýöne onuň tansa höwesi şeýle bir güýçlidi welin, ol armany-ýadamany bilmän, tälimçiniň her sözüni sapak edinip, jan edip türgenleşýärdi, hereketlerini belli bir ritmiki we plastiki ülňä laýyk etjek bolýardy... Indi bolsa, sport tansy boýunça uly ýaş toparyndaky gyzlaryň arasynda ilkinji deslapky ýaryşyň ýeňijisi hökmünde oňa köpsanly tomaşaçylar el çarpsa, eminler toparynyň agzalarydyr dost-ýarlary Alinany üstünligi bilen gutlaýarlar.
Alina Çerwinskaýa, Waleriýa Ruhlýadko we Anastasiýa Mihaýlowa dagy ýaryşyň altyn, kümüş we bürünç baýragyny eýlediler, biz olaryň kämilleşip, abraýly halkara ýaryşlarynda üstünlikli çykyş etmeklerine bil baglaýarys.
Tans marafonunyň jemleýji böleginde emin agzalary her ýaş toparynda ýeňijileri kesgitleýänçä men şeýle simwoliki pursada syn etdim: sahnada duran gyzjagazlar gezekli-gezegine hormat münberiniň ýokarky gatyna çykyp görýärdiler, olaryň şadyýan, tolgunýan ýüzlerinde özüni agzybir we uly ýeňiji toparyň agzasy duýýandygyna göz ýetirdim. Bu dogrudanam şeýle. Çünki Türkmenistanda sport tansynyň geljegi olara bagly. Olaryň irginsiz zähmetinden, erjelliginden we ýeňişe isleginden döreýän, diňe bir kaddyň maýyşgaklygyny, çeýeligini, improwizasiýa ukyby kemala getirýän, ozaly bilen häsiýetiňi terbiýelemäge, saz duýgurlygyny öwretmäge, şeýle hem çeper keşp döretmek arkaly duýgylaryňdyr ruhy ýagdaýyňy beýan etmek ukybyny kemala getirmäge ýardam edýän owadan, nepis çykyşlary horeografiýanyň çeper we baý dilini, bal tansynyň gözelligini öwrenmäge höwesek ýüzlerçe oglanjyklardyr gyzjagazlara nusga bolar.
