Türkmenistanyň Ylymlar akademiýasynyň Halkara ylmy-tehnologiýa parkynyň hünärmenleri häzirki zaman ylmynyň iň täze ugurlarynyň ikisiniň – biomimetikanyň (täze tehnologiýalary döretmek üçin janly tebigatyň ýörelgelerini öwrenmegiň we ulanmagyň) hem-de nutrigenomikanyň (iýmitlenmegiň we biologik taýdan işjeň maddalaryň genleriň işine ýetirýän täsiri baradaky ylmyň) utgaşýan sepgidinde ylmy-barlag işlerini alyp barýarlar.
Türkmenistanyň Ylymlar akademiýasynyň Halkara ylmy-tehnologiýa parkynyň direktory Durdymyrat Gadamowyň hem-de biotehnologiýalar barlaghanasynyň müdiri Altyn Rahmanowanyň ýolbaşçylygynda geçirilýän ylmy gözlegler sebitiň tebigy mümkinçiliklerine daýanmak bilen, uzak ýaşamagyň we durmuşyň hilini ýokary derejede saklamagyň gurluşlaryny öwrenmäge gönükdirilendir.
Biotehnologiýa barlaglarynyň esasy obýektleriniň biri hem Orta Aziýa pyşbagasy (Testudo horsfieldii) boldy. Biologiýada bu görnüş onýyllyklaryň dowamynda özüniň biologik funksiýalaryny saklamaga ukyplylygy sebäpli «ujypsyz garraýyşyň» nusgasy hökmünde garalýar.
Genetiki seljermeler Garagumuň şertlerinde ewolýusiýa arkaly ösen bu jandaryň ýaşaýşa ukyplylygynyň DNK-nyň dikeldiliş mehanizmleri we öýjükleriň durnuklylygyna jogap berýän sirtuin belogynyň netijeli işi bilen baglydygyny görkezýär. Oksidatiw stresden goranmagyň bu algoritmlerine çuňňur düşünilmegi Watanymyzyň lukmançylygyny we biotehnologiýasyny ösdürmekde täze sepgitleri açýar.
Gahryman Arkadagymyzyň «Türkmenistanyň dermanlyk ösümlikleri» atly köp jiltli ylmy-ensiklopedik eseri bu barlaglary ösdürmegiň esasy çeşmesi bolup hyzmat edýär, ol ýurdumyzyň tebigy mümkinçilikleri baradaky ägirt uly ulgamlaşdyrylan maglumatlar binýadydyr. Pyşbagalaryň uzak ýaşamak aýratynlygynyň öwrenilmegi alymlara halk lukmançylygynda asyrlar boýy ulanylyp gelnen ösümlik serişdelerine täze garamaga mümkinçilik berdi. Nazary nusgalar we barlaghana gözlegleri sebitiň ösümlik dünýäsine baý bolan biologik taýdan işjeň birleşmeleriň – flawonoidleriň, saponinleriň we glikozidleriň uzak ýaşamagyň «modulýatory» bolup biljekdigini tassyklaýar. Olar Testudo horsfieldii görnüşiniň täsin ýaşaýyş ukybyny üpjün edýän şol bir signal ýollaryna (meselem, sirtuinleriň işjeňleşmegine we p53-e bagly amallaryň durnuklylaşmagyna) täsir edýärler.
Şu günki günde Türkmenistanyň Ylymlar akademiýasynyň Halkara ylmy-tehnologiýa parkynyň öňünde duran wezipe alnan nazary bilimleri amaly çözgütlere öwürmekden ybaratdyr. Halkara standartlara laýyk gelýän dermanlyk resepturalary işläp taýýarlamak üçin kompýuter modelirleme (in silico) usullary çuňňur fitohimiki seljerme bilen utgaşdyrylýar. Türkmenistanyň tebigaty baradaky däp bolan bilimleriň genetiki seljermäniň we kompýuter modelirmeginiň döwrebap usullary bilen utgaşdyrylmagy derman we azyk senagaty üçin täze tehnologiýalary döretmäge, şeýle hem häzirki zaman gerontologiýa ylmynyň ösmegine uly goşant goşmaga giň ýol açýar.
