Şu gün «Ak şäherim Aşgabat» (WCA 2026) atly XXV köpugurly halkara sergisiniň we maslahatynyň institutara maksatnamasynyň çäginde Birleşen Milletler Guramasynyň howandarlygynda ýokary derejeli «tegelek stoluň» başyndaky duşuşyk guraldy. «Ählumumy dialogdan ýerli hereketlere: durnukly, inklýuziw we «akylly» şäherleri ösdürmek» diýen at bilen geçirilen bu ýokary derejeli mejlis durnukly şähergurluşygyň dünýä derejesindäki nusgalaryny we maksatnamalaryny Merkezi Aziýa sebitiniň şäher we milli dolandyryş ulgamlaryna ornaşdyrmak meseleleri boýunça köptaraply abraýly platforma öwrüldi.
Mejlise Birleşen Milletler Guramasynyň düzümleriniň ýokary derejeli wekilleri, köptaraply ösüş banklarynyň, diplomatik wekilhanalaryň baştutanlary, şähergurluşyk we gurluşyk pudagynyň halkara bilermenleri hem-de ýaşlar guramalarynyň wekilleri gatnaşdylar. Esasy tehniki maslahatlaşmalar şäherleri toplumlaýyn meýilnamalaşdyrmagyň nusgalaryny ornaşdyrmak, çydamly düzümlere maýa goýumlaryny çekmek, şäher ulgamlarynda energiýa tygşytlylygyny ýokarlandyrmak, pes uglerodly jemgyýetçilik ulaglaryny ösdürmek, sanly guralan şäher dolandyryş ulgamlaryny ornaşdyrmak, şeýle hem jemgyýetçilik inklýuziwligi üpjün etmek we ýaşlary innowasiýalara çekmek meselelerine gönükdirildi.
Birleşen Milletler Guramasynyň Ilatly ýerler boýunça maksatnamasynyň (UN-Habitat) sebitara geňeşçisi Katja Şaefer:
– Durnukly ösüşiň ählumumy ugurlaryny ýerli şäher gurşawyna ornaşdyrmak diňe bir kadalaşdyryjy gepleşikleri däl, eýsem, tehniki we maliýe çözgütlerini talap edýär. Şu günki mejlisi «akylly» şäher konsepsiýalaryny durmuşa geçirmegiň, edil Arkadag şäheriniň sebitdäki nusgasynda we Aşgabadyň uzak möhletleýin meýilnamalaşdyrylyşynda görşümiz ýaly – ulgamlaýyn çydamlylyga, uglerod mukdaryny azaltmaga we bilinýän sanly jemgyýetçilik düzümlerine esaslanmalydygyny görkezýär. UN-Habitat durnukly we klimata çydamly şäherleri döretmekde Türkmenistan bilen hyzmatdaşlygy mundan beýläk-de berkitmäge taýýardyr – diýip, aýtdy.
Maslahata gatnaşyjylar howa töwekgelçiliklerini azaltmakda we sebit ykdysadyýetini utgaşdyrmakda häzirki zaman megapolisleriniň artýan geosyýasy we ykdysady jogapkärçiligini jikme-jik seljerdiler. Çykyş edenler şäherleri üstünlikli özgertmegiň aýratyn gurluşyk taslamalaryndan däl-de, eýsem, doly meýilnamalaşdyrylan umumy şäher ekoulgamlaryna geçmegi talap edýändigini aýtdylar. Bu ekoulgamlar ýokary netijeli ýaşaýyş jaýlaryny, intellektual ulag ulgamlaryny, optimizirlenen sanly jemagat hyzmatlaryny, ýerli arassa energiýa çeşmelerini we raýatlaryň durmuşynyň hilini ýokarlandyrýan ölçenip bilinýän ekologik görkezijileri özünde jemlemelidir.
– Şu günki gün Aşgabat diňe bir Garaşsyz we hemişelik Bitarap Türkmenistanyň paýtagty bolmak bilen çäklenmeýär. Ol milli däp-dessurlaryň döwrebap binagärlik, innowasiýalar we uzak möhletleýin durnukly ösüşiň ileri tutulýan ugurlary bilen sazlaşykly utgaşýan parahatçylygyň, ösüşiň we halkara dialogyň şäheridir – diýip, Aşgabat şäher häkimi Rahym Gandymow aýtdy.
Duşuşygyň umumy ylalaşygyna görä, şeýle döwrebap şäher giňişliklerini döretmek üçin zerur bolan maýa goýumlaryny çekmek döwlet edaralarynyň, halkara guramalaryň, institut maýadarlarynyň, iri hususy tehnologiýa kompaniýalarynyň we ylmy-barlag merkezleriniň arasyndaky aýdyň hem-de uzak möhletleýin hyzmatdaşlyga göni baglydyr.
BMG-niň Türkmenistandaky hemişelik utgaşdyryjysy Dmitriý Şlapaçenko:
– Durnukly ösüş maksatnamalaryna, aýratyn-da «Durnukly şäherler we ilatly nokatlar» baradaky 11-nji DÖM-e ýetmek berk sebitara hyzmatdaşlygy we institusional çeýeligi talap edýär. BMG-niň Türkmenistandaky wekilhanasy bu maslahaty halkara bilermenleriň tejribesini ýerli maýa goýum ugurlary bilen birleşdirmek üçin esasy mehanizm hökmünde görýär. «Ak şäherim Aşgabat» (WCA 2026) atly XXV köpugurly halkara sergisiniň we maslahatynyň meýdançasynda dürli taraplary bir ýere jemlemek bilen, biz dünýä derejesindäki dialogdan anyk we durmuşa geçirilip bilinjek ýerli hereketlere geçmegi çaltlandyrýarys – diýip, belledi.
BMG-niň irdenki mejlisi tarapyndan işlenip düzülen resmi netijeler, tehniki parametrler we syýasy maslahatlar gün «Ak şäherim Aşgabat» (WCA 2026) atly XXV köpugurly halkara sergisiniň we maslahatynyň amaly maksatnamasynda göni ulanylar. Bu görkezijiler öýlän geçiriler. «Durnukly, akylly we dünýä bilen baglanyşykly paýtagty kemala getirmek» atly strategik plenar mejlisi, şeýle hem gurluşygy maliýeleşdirmek, «ýaşyl» senagat, arassa energetika ulgamlary we şäherleri sanlylaşdyrmak boýunça geçiriljek tehniki gürrüňdeşlikler üçin esas bolup hyzmat eder.
