Ýarly Baýramowyň özboluşly suratkeşdigi hiç kimde şübhe döretmeýär. Ol öz döredijiliginde türkmen obasyny we onuň ýaşaýjylaryny örän täsirli wasp edipdir. Emma muny öz ýoluna görä, şahsy garaýşyny umumy sosialistik realizm akymyna garşy goýup ýerine ýetiripdir. Şol döwürde şeýle erkinlige diňe aýratyn üstünlik gazanan döredijiler eýe bolup bilýärdi, Ýarly Baýramow hem şeýle seýrek sungat ussatlarynyň biridi.
Türkmenistanyň halk suratkeşi Ýarly Baýramowyň ähli eserleri oba durmuşy bilen baglydyr. Olarda ýaşaýşyň şatlygy, gahrymanlaryň mähirliligi, güneşiň nury we ýagşylyk duýgusy şöhlelenýär. Geň tarapy, Ýarlynyň özi oba ýerinde önüp-ösen adam däldi. Ol 1942-nji ýylda dünýä inýär, ýöne tiz wagtdan ejesinden aýrylýar. Uruş ýyllarynda köp çagaly maşgalada diňe kakasy bilen ýaşamak örän kyn bolansoň, ol çagalar öýüne ýerleşdirilýär.
Şübhesiz, Ýarly Baýramowa tebigat tarapyndan uly zehin berlipdir. Onuň ykbaly bir tarapdan örän agyr bolsa-da, beýleki tarapdan döredijilik ukyplarynyň ösmegine oňyn täsir edipdir. Aşgabatdaky mekdep-internaty tamamlandan soň, ol Türkmen döwlet ýörite çeperçilik mekdebine okuwa girýär. Okuwy tamamlandan soň bolsa, bilimini dowam etdirmek üçin Moskwadaky Bütinsoýuz döwlet kinematografiýa institutynyň (BDKI) şekillendiriş sungaty fakultetine gidýär.
Bu döwür onuň suratkeş hökmünde kemala gelen ýyllarydyr. Ýarly BDKI-de okaýan döwründe muzeýlere we kitaphanalara yzygiderli baryp durupdyr. Onuň gündelik tertibi «institut – muzeý – kitaphana» görnüşinde bolupdyr. Muzeýlerde ol institutyň berip bilmeýän zatlaryny tapypdyr.
Türkmenistandan gelen bilesigeliji talyp okuw maksatnamasynyň çäginden çykyp, dünýä sungatynyň iň beýik eserleri bilen özbaşdak tanşypdyr.
Ol beýik suratkeşlerden pikiriň özboluşly we ýönekeý beýan edilmegini öwrenýär. Hut şol hem onuň döredijilik ýörelgesine öwrülýär. Ýarly Baýramowyň eserlerindäki döwrebap sungat düýbünden milli häsiýete eýedir.
Munuň mysaly hökmünde onuň «Jygyllyk» atly eserini görkezmek bolar. Gündogar bazary türkmen suratkeşleriniň arasynda giňden ýaýran mowzuklaryň biridir. Emma Ýarly bu mowzugy neоimpressionizm görnüşinde açyp görkezýär. Ol ýokardan görünýän rakursy ulanyp, köpçüligi ýüzlerçe adam kellesiniň üsti bilen şekillendirýär. Adamlaryň sany şeýle köp welin, olar suratyň çäginden hem çykyp gidýärler. Eseriň manysy onuň adyny bileniňden soň has aýdyň bolýar. Görnüşinden, suratkeş bazardaky harytlaryň köplüginden ýa-da satyjylaryň çalasynlygyndan däl-de, bir ýere jemlenen adamlaryň köplüginden täsirlenipdir.
Parlak gün şöhle saçýar. Gyzyl köýnekli alty ýaş zenan bir ugra tarap barýar. Birmeňzeş geýinendikleri sebäpli, olaryň uýalar bolmagy mümkin. Belki-de olar uzak wagt bäri görmedik ata-eneleriniň öýüne barýandyrlar. Maşgala ýygnanyşygy olaryň ählisini bir ýere jemlän bolmaly. Bu eser «Barýarlar» diýlip atlandyrylýar. Ol öz ykjamlygy, reňkleriň arassalygy we täsirli kompozisiýasy bilen tomaşaçylaryň ünsüni özüne çekýär.
«Ýaşuly» atly surat ilkinji seredişde uly many götermeýän ýaly görünýär. Bir ýaşuly elinde hasa, beýleki elinde torba bilen barýar. Ýöne Ýarly Baýramowyň adaty zatlary hem möhüm wakalar ýaly görkezip bilýän aýratyn ukyby bardy. Ol ýaşulynyň arka tarapynda sary fony we gyzyl günüň bölegini ýerleşdiripdir. Netijede surat öz dili bilen gürrüň berýär: ýaşuly ömründe köp baýlyk toplap bilmändir, ähli emlägi torbasyna sygýar. Emma ol iň esasy baýlygy – ahlak gymmatlyklaryny saklapdyr we şonuň üçin durmuş ýoluny ynam bilen dowam etdirýär.
«Duşuşyk» atly suratda iki atly şekillendirilýär. Biri öňe tarap barýar, beýlekisi bolsa onuň garşysyndan gelýär. Ikisiniň hem ýanynda ogullary bar. Birinji atlynyň ogly kakasyna ýapyşyp dur, ikinjisinde bolsa kakasy ogluna daýanýar. Şeýlelikde suratkeş ilki kakasynyň ogluna ýol görkezýändigini, soň bolsa wezipeleriň çalyşýandygyny ýatladýar.
«Bagdaky iş» atly eser doly derejede postimpressionizm usulynda ýerine ýetirilipdir. Eger onuň aşagynda Ýarly Baýramowyň goly bolmadyk bolsa, ony fransuz suratkeşi Pol Sezannyň eserleri bilen çalşyrmak hem mümkin bolardy. Şol bir güýç, ynam we täsir bar, ýöne waka Parižiň töwereginde däl-de, türkmen obalarynyň birinde bolup geçýär.
Ýene iki eser – «Atlar» we «Düýeler» barada aýratyn durup geçmek gerek. Iki suratda-da sürüler şekillendirilýär. Iň gyzykly tarapy, suratkeş haýwanlaryň keşbini galamy kagyzdan aýyrmazdan çekipdir. Bu diňe bir ussatlyk görkezmek däl, eýsem şekillendiriş sungatynda ähli zady beýan edip bilýän çyzyga goýlan hormatyň nyşanydyr.
Ý. Baýramowyň eserleriniň sergileri Argentinada, Türkiýede, Eýranda we Moskwada uly üstünlik bilen geçirildi. 1990-njy ýylda onuň ady Germaniýanyň Leýpsig şäherinde neşir edilen «Dünýä suratkeşleriniň sözlügine» girizildi. 1993-nji ýylda bolsa ol Moskwadaky ÝUNESKO-nyň ýanyndaky Suratkeşler Assosiasiýasynyň agzalygyna kabul edildi.
Ýarly Baýramowyň her bir suraty özboluşlydyr, olaryň arasynda gowşak eser ýok. Suratkeşiň aradan çykanyna on ýyldan gowrak wagt geçse-de, onuň ussahanasynyň gapysynda henizem ady ýazylan ýazgy saklanýar. Ýarly Baýramowyň aýaly, Türkmenistanyň halk suratkeşi we keramika ussady Maral Ataýewa onuň eserlerini ussahanada ýerleşdirip, bu ýeri ajaýyp kiçi muzeýe öwrüpdir. Bu ýere Ýarly Baýramowy tanan suratkeşler hem-de sungaty söýýän beýleki adamlar gelip, döredijilik ruhundan lezzet alýarlar.
