Dünýä ykdysadyýetiniň ählumumy sanlylaşdyrma döwründe her bir döwletiň ösüşi üçin esasy faktor ýokary kwalifikasiýaly dürli tarapdan pikirlenmegi we öňdebaryjy tehnologiki çözgütler bilen işlemegi başarýan IT-hünärmenleri taýýarlamakdan ybarat.
Sanly ykdysadyýeti ösdürmegiň Konsepsiýasyny durmuşa geçirmäge işjeň gatnaşýan Türkmenistan döwletimiz ýokary bilimi döwrebaplaşdyrmagy we halkara akademik alyş-çalyş işlerini giňeltmegi öňdebaryjy wezipeleriň biri hasaplaýar.
Bu baş ýörelgäni durmuşa geçirmekde Türkmenistanyň Telekommunikasiýalar we informatika instituty (TTII) we Kluž-Napoka Tehniki uniwersitetiniň özara uzak möhletleýin hyzmatdaşlygy, ýagny 21-nji iýundan 13-nji iýul aralygynda türkmen talyplary üçin Rumyniýanyň öňdebaryjy inženerçilik ýokary okuw mekdebinde tomusky önümçilik tejribeliginiň guralmagy mynasyp goşant goşdy.
Bu hyzmatdaşlyga iki ýokary okuw mekdebiň öndürijilikli akademik gatnaşygy üçin berk esas bolan şertnama hyzmat edýär.
Tomusky önümçilik tejribeliginiň bilim berme usuly bilen hakyky IT-industriýa sektorynyň şertlerinde intensiw taslama işi bilen bilelikde alnyp barylmagy onuň tejribe nazaryýeti bolup durýar. Türkmen talyplarynyň Gündogar Ýewropanyň «silikon jülgesi» diýlip kabul edilen Kluž-Napokada geçýän önümçilik tejribeçiligi geljekki aragatnaşygyň, programmaçylaryň we ulgam bilermenleriniň hünär taýdan we şahsy ösüşi üçin adaty täsirli meýdançasyna öwrüldi.
Her ýylda geçirilýän önümçilik maksatnamasy üç hepde dowam eder we ýokary akademik we industrial işi bilen tapawutlanýar. Wekiliýetiň toparyna akademiki ýetişigi, daşary ýurt dillerini bilmek, şahsy programma işläp düzmek aýratynlyklaryna görä saýlawdan geçen ýokary ýyl talyplar, şeýle-de TTII-niň tejribeli mugallymlary gatnaşdylar.
Tejribeligiň esasy aspekti nazary moduly, barlaghana barlaglary we korporatiw sessiýany öz içine alýan 21 günlük döwrüň ýokary derejede geçirilmegidir. Tejribelik günleriniň birinji ýarymy uniwersitetiň barlaghanalarynda geçirilýän ylmy-nazary işe, ikinji ýarymy bolsa önümçilik meýdanynda tejribe ähmiýetli meseleleriň çözgüdine gönükdirilen. Her bir talyba rumyn ýokary okuw mekdebinden akademiki ýolbaşçy we kabul ediji halkara kompaniýadan tehniki terbiýeçi berkidilýär. Bu şahsy çemeleşme talyplara iş döwrüne diňe bir daşyndan garaman, eýsem, IT-infrastrukturasyny dolandyrmagyň öňdebaryjy tejribesini öwrenip halkara taslama toparlaryna doly gatnaşmaga mümkinçilik berýär.
Kluž-Napoka tehniki uniwersiteti sebitde iň döwrebap ylmy-barlag esasa eýedir. Türkmen talyplary iň täze serwer, tor we robototehnika enjamlar bilen üpjün edilen ýöriteleşdirilen merkezlerde ýerleşdiler. Hünär öwreniş döwründe, esasan, indiki öňdebaryjy ugurlara aýratyn üns berilýär:
Emeli aň we maşyn öwrenişi (AI/ML): uly göwrümli maglumatlary işlemegiň algoritmini, neýrotorlary öwrenmek we şäher hem-de senagat infrastruktura «akylly» tehnologiýalary girizmek;
Senagat awtomatizasiýasy we robototehnika: Programmirlenýän logiki kontrollerleriň (PLK) programmirlenmegi, awtomatizirlenen ulgamlary modelirleme we dolandyryjy ulgamy tehnologik proses bilen üpjün etmek;
Bulut hasaplamasy we kiberhowpsuzlyk: ýerleşdirilen torlaryň arhitekturasyny sazlamak, aragatnaşyk maglumat kanallaryny goramak, korporatiw derejede döwrebap operasion ulgamy administrirlemek;
Web-düzümli platformany taýýarlamak: maglumatlary seljermek we hakyky wagt tertibinde tehnologik görkezijilere gözegçilik etmek üçin çylşyrymly web-interfeýsleri döretmek we kämilleşdirmek.
Talyplar maglumatlary gaýtadan işleýän intellektual enjamlary işjeň özleşdirýärler, telekommunikasiýa ulgamlaryna toplumlaýyn barlag geçirmegi we programma üpjünçiligini gowşak taraplary nukdaýnazardan synagdan geçirmegi öwrenýärler.
Tejribeligiň aýratynlygy talyplaryň Rumyniýanyň wekiliýetinde we zawodlarynda bar bolan önümçilik kuwwatly dünýä tehnologiýalary bilen gönüden göni işläp bilmegidir. Aşgabatly ýaşlar tejribeligi şeýle konglomeratlarda geçýärler:
– Bosch (şahamçalary Zaleuda we Žukuda): bu ýerde talyplar awtomatizirlenen hil dolandyryjy ulgamy, senagat komponentleri we mikroelektronika önümçiligine zatlaryň internetini girizmegi (IoT) öwrenýärler;
– Emerson: bu kompaniýa esasynda talyplar öňdebaryjy tehnologiýalaryň awtomatizasiýasyny özleşdirýärler, iri aragatnaşyk kärhanalary kämilleşdirmek üçin programma üpjünçiligi bilen tanyşýarlar;
– Tenaris: TTII-niň talyplaryna çylşyrymly prosesi dolandyrmagyň IT-arhitekturasyny öwrenmäge mümkinçilik berýän halkara öňdebaryjy.
Tejribe işi döwründe talyplar keýsleri çözýärler – korporatiw programmalarynyň kodlaryny, maglumatlar toplumynyň algoritmini kämilleşdirýärler we dürli ugurda ulanmak üçin interfeýsleriň taslamasyny ýasaýarlar. Bu bolsa ýokary okuw mekdebiň nazaryýeti we döwrebap zähmet bazarynyň dinamiki talaplarynyň arasyndaky çägi ýok edýär.
Tehniki we ylmy düzüminden başga-da tomusky tejribelik döwletara gatnaşygyň we medeniýet diplomatiýasynyň ösüşi çygrynda örän möhüm wezipäni ýerine ýetirýär. Türkmen wekiliýeti Ýewropada öz ýurdunyň ilçisi bolup çykyş edýär.
Rumyniýa akademik toparlarynyň ýolbaşçylygynda geçirilýän resmi duşuşygyň çäginde türkmen talyplary we mugallymlar dowamly Türkmenistanyň döwrebap ykdysady we bilim potensialy barada maglumat berýän çykyşlary geçirýärler. Hyzmatdaşlara Gahryman Arkadagymyzyň we hormatly Prezidentimiziň bahasyna ýetip bolmajak kitaplary sowgat berildi. Bu bolsa Watanymyzyň baý medeni mirasynyň we hemişelik Bitaraplyk ýörelgesiniň dünýä ýüzünde tanalmagyna ýardam edýär.
Ýurdumyza dolanyp, talyplar özleşdiren başarnyklaryny institutyň içki ylmy esasyny baýlaşdyrmak bilen öz diplom işlerine we derňew taslamalaryna girizerler. Talyplar bilen bir hatarda rumyn öwrenijiler TTII-niň mugallymlarynyň tejribesini baýlaşdyrýarlar. Bu bolsa bütindünýä trendlerini hasaba almak bilen öz institutynda okuw meýilnamalaryna we maksatnamalaryna kämilleşdiriş işlerini girizmäge mümkinçilik berýär.
Bu hemmetaraplaýyn hyzmatdaşlyk Türkmenistanyň Telekommunikasiýalar we informatika institutynyň uçurymlarynyň hünär babatda halkara gözýetime, häzirki zaman amaly bilim goruna eýe boljakdygynyň we ýurtda ýokary tehnologiýaly sanly jemgyýeti guramak üçin ygtybarly direg boljakdygynyň ýene bir subutnamasydyr.
