Halkara maýadarlar ýurdumyzyň ägirt uly tebigy baýlyklary bilen bir hatarda, infrastruktura, senagat ösüşi we ykdysadyýeti uzak möhletleýin diwersifikasiýalaşdyrmak üçin açylýan mümkinçiliklere hem barha uly üns berýärler.
Türkmenistanyň Garaşsyzlygynyň 35 ýyllyk baýramynyň öňüsyrasynda ýurdumyzyň depginli ykdysady ösüşi, iri energetika we infrastruktura taslamalarynyň durmuşa geçirilmegi, şeýle hem halkara hyzmatdaşlygyň yzygiderli giňeldilmegi dünýäniň işewür we maýa goýum jemgyýetçiliginiň barha artýan ünsüni özüne çekýär.
Halkara maýadarlaryň Türkmenistan baradaky garaýyşlarynyň nähili özgerýändigi, «Galkynyş» gaz känini özleşdirmegiň we TOPH gaz geçirijisi taslamasyny durmuşa geçirmegiň açýan täze mümkinçilikleri, şeýle hem ýurdumyzyň dünýäniň öňdebaryjy kompaniýalary bilen köpýyllyk hyzmatdaşlygynyň ähmiýeti barada «Altyn asyr» elektron gazetiniň redaksiýasynyň habarçysy «The Investor» halkara neşiriniň global redaksion direktory Leandro Slowinski bilen söhbetdeş boldy.
Onuň bellemegine görä, häzirki wagtda halkara maýadarlarynyň Türkmenistana bolan gyzyklanmasy däp bolan energetika gün tertibiniň çäklerinden barha giň gerime eýe bolýar.
- Köp ýyllaryň dowamynda Türkmenistan halkara derejesinde, esasan, özüniň uglewodorod serişdeleriniň ägirt uly gorlary bilen tanalýardy. Häzirki wagtda bu garaýyş düýpli giňelýär- diýip, Leandro Slowinski belledi.
«The Investor» neşiriniň 2025-nji ýylda Türkmenistana bagyşlap taýýarlan ýörite sany halkara okyjylar köpçüliginde uly gyzyklanma döretdi. Häzirki wagtda neşiriň redaksiýasy Türkmenistana bagyşlanan täze ýörite sany taýýarlamaga girişdi.
Leandro Slowinskiniň bellemegine görä, daşary ýurtly maýadarlar häzirki wagtda diňe energetika pudagyndaky däl, eýsem, senagat ösüşi, infrastruktura, logistika, önümçilik, sanlylaşdyrmak we hususy pudagy ösdürmek ugurlaryndaky mümkinçilikleri hem barha işjeň öwrenýärler.
Uzak möhletleýin hyzmatdaşlyk – ynamyň aýdyň görkezijisi
Halkara maýadarlar üçin hyzmatdaşlygyň yzygiderliligi we durnuklylygy aýratyn ähmiýete eýedir.
Türkmenistanyň öňdebaryjy halkara energetika kompaniýalary bilen uzak möhletleýin hyzmatdaşlyk etmekde baý tejribesi bar. Muňa «CNPC» kompaniýasy bilen gaz pudagynda strategik hyzmatdaşlygyň 20 ýyllygy hem-de «PETRONAS» kompaniýasynyň Türkmenistanda alyp barýan işiniň 30 ýyllygy aýdyň şaýatlyk edýär.
Şeýle hyzmatdaşlygyň ähmiýeti aýry-aýry taslamalaryň çäginden has giňdir. Bu iri halkara hyzmatdaşlyk gatnaşyklaryny ýola goýmagyň, yzygiderli ösdürmegiň we onlarça ýyllaryň dowamynda durnukly dowam etdirmegiň mümkindigini görkezýär.
Şu ýylyň aprel aýynda «Galkynyş» gaz känini özleşdirmegiň IV tapgyrynyň durmuşa geçirilip başlanmagy ýurdumyzyň energetika toplumynyň yzygiderli ösüşiniň ýene-de bir möhüm subutnamasy boldy.
Täze tapgyrda ulanyş guýularyny hem-de ýylda 10 milliard kub metr harytlyk gaz öndürmäge ukyply desgany gurmak göz öňünde tutulýar. Taslama doly amala aşyrylandan soň, müňden gowrak hemişelik iş ornunyň döredilmegine garaşylýar.
Slowinskiniň pikirine görä, şeýle taslamalar maýadarlar üçin uzak möhletleýin strategik ugruň we bellenilen meýilnamalaryň yzygiderli durmuşa geçirilýändiginiň aýdyň subutnamasydyr.
– Institusional maýadarlar mahabat häsiýetli beýanatlara däl-de, uzak möhletleýin ösüş ugrunyň, ykdysady durnuklylygyň we taslamalaryň yzygiderli durmuşa geçirilýändiginiň anyk subutnamalaryna esaslanýarlar – diýip, Leandro Slowinski belledi.
TOPH: energetika infrastrukturasyndan ykdysady geçelgä
Halkara jemgyýetçiliginiň barha uly ünsüni özüne çekýän ýene-de bir möhüm taslama Türkmenistan – Owganystan – Pakistan – Hindistan (TOPH) gaz geçirijisidir.
2026-njy ýylda gaz geçirijiniň Owganystanyň çäginden geçýän böleginiň gurluşygynda düýpli öňegidişlikler gazanyldy. Owganystanyň Magdan we nebit önümleri ministrliginiň iýul aýynda beren maglumatyna görä, gaz geçirijiniň 101 kilometri çekildi, şeýle hem taslama boýunça 126 kilometr geçelge taýýarlanyldy.
TOPH taslamasynyň ähmiýeti diňe tebigy gazyň iberilmegi bilen çäklenmeýär.
Iri möçberli serhetüsti infrastrukturanyň döredilmegi senagaty, elektroenergetikany, ulag we logistika ulgamyny ösdürmek, täze iş orunlaryny döretmek hem-de sebit söwdasyny giňeltmek üçin goşmaça şertleri döredip biler.
Şu nukdaýnazardan, TOPH Merkezi Aziýa bilen Günorta Aziýany birleşdirýän has giň gerimli ykdysady geçelgäniň möhüm bölegine öwrülmek mümkinçiligine eýedir.
Halkara maýadarlar üçin taslamanyň meýilleşdiriş tapgyryndan iş ýüzünde durmuşa geçirilmegine geçilmegi aýratyn ähmiýetlidir. Munuň özi iri infrastruktura başlangyçlaryny amala aşyrmak ukybyny görkezýär. Bu bolsa maýa goýum mümkinçiliklerine baha berlende göz öňünde tutulýan esasy şertleriň biridir.
Tebigy serişdeler – diwersifikasiýanyň binýady
Türkmenistan dünýäde tebigy gazyň iň iri gorlarynyň birine eýedir. Şunuň bilen birlikde, häzirki wagtda maýa goýum gün tertibinde bu ägirt uly serişde kuwwatynyň ýurdumyzyň ykdysadyýetini has giň gerimde özgertmäge nähili ýardam edip biljekdigi baradaky mesele barha möhüm orun eýeleýär.
Nebitgazhimiýa, tebigy gazy gaýtadan işlemek, senagat önümçiligi, logistika, infrastruktura we sanly tehnologiýalar ýurdumyzyň eýýäm kemala gelen energetika pudagynyň binýadynda goşmaça gymmaty döretmek üçin giň mümkinçilikleri açýar.
Slowinskiniň pikirine görä, bu ugur barha aýdyň häsiýete eýe bolýar:
– Maýadarlar Türkmenistanyň uglewodorod pudagyna diňe eksport girdejileriniň çeşmesi hökmünde däl, eýsem, ykdysadyýeti has giň gerimde diwersifikasiýalaşdyrmagyň binýady hökmünde hem barha köp garaýarlar – diýip, Leandro Slowinski pikirini beýan etdi.
Bu örän möhüm özgerişdir.
Tebigy serişdeler berk binýady döredýär. Infrastruktura olary bazarlar bilen baglanyşdyrýar. Gaýtadan işlemek goşmaça gymmaty döredýär. Döwrebap tehnologiýalar öndürijiligi ýokarlandyrmaga ýardam edýär. Maýa goýumlar bolsa bu artykmaçlyklary durnukly ykdysady işjeňlige öwürmäge mümkinçilik berýär.
Garaşsyzlygyň 35 ýyllygy: geljege nazar
Leandro Slowinski sözüni dowam edip:
– Türkmenistanyň Garaşsyzlygynyň 35 ýyllygy mynasybetli Türkmenistanyň Hökümetine we halkyna bu şanly sene bilen tüýs ýürekden gutlaglarymy beýan etmek isleýärin. Ýurda mundan beýläk-de parahatçylyk, abadançylyk we durnukly ösüş, şeýle hem ykdysady ösüşiň we halkara hyzmatdaşlygyň täze tapgyrynda uly üstünlikleri arzuw edýärin! – diýdi.
Garaşsyzlygyň 35 ýyllygy Türkmenistanyň geçen döwürde gazanan ykdysady ösüşleriniň gerimine baha bermek we geljekki mümkinçiliklere nazar salmak üçin möhüm pursatdyr.
Bu ýyllaryň dowamynda ýurtda giň gerimli milli infrastruktura döredildi, energiýa serişdelerini halkara bazarlaryna eksport etmek üçin uly kuwwatlar kemala getirildi hem-de dünýäniň öňdebaryjy kompaniýalary bilen uzak möhletleýin ykdysady gatnaşyklar ýola goýuldy.
Ösüşiň indiki tapgyry döredilen kuwwaty senagatlaşdyrmagy, ýokary goşmaça gymmatly önümleri öndürmegi, infrastrukturany, logistikany, tehnologiýalary we hususy telekeçiligi mundan beýläk-de ösdürmek üçin netijeli peýdalanmak bilen barha berk baglanyşykly bolýar.
Halkara maýadarlar üçin bu Türkmenistanyň hödürleýän mümkinçilikleriniň geriminiň has-da giňelýändigini aňladýar.
Häzirki wagtda gürrüň diňe ýurdumyzyň ägirt uly tebigy baýlyklary barada däl, eýsem, şol serişdeleriň, döredilen infrastrukturanyň we halkara hyzmatdaşlyk gatnaşyklarynyň ykdysady ösüşiň indiki tapgyryna nähili ýardam edip biljekdigi barada hem barýar.
OGT 2026 ─ maýadarlary we täze mümkinçilikleri birleşdirýän meýdança
Kemala gelýän täze maýa goýum gün tertibi 2026-njy ýylyň 21 – 23-nji oktýabrynda Aşgabatda geçiriljek «Türkmenistanyň nebiti we gazy –2026» atly 31-nji halkara maslahatynyň we sergisiniň möhüm ugurlarynyň biri bolar.
«OGT» forumyna ozal hem gatnaşan Leandro Slowinski bu çäräni sebitde ähmiýeti barha artýan halkara meýdança hökmünde häsiýetlendirýär.
Leandro Slowinski:
– «OGT» döwlet düzümleriniň wekillerini, halkara energetika kompaniýalaryny, maýadarlary, maliýe institutlaryny we tehnologiýa üpjün edijileri birleşdirýän sebitiň öňdebaryjy energetika meýdançalarynyň biri hökmünde öz ornuny berkitdi – diýip belledi.
«OGT-2026»-nyň maksatnamasynda maýa goýumlara, infrastruktura, energiýa serişdelerini ibermegiň täze eksport ugurlaryna, tebigy gazy monetizasiýalaşdyrmaga we nebitgazhimiýa pudagyny ösdürmäge, metan zyňyndylaryny azaltmaga, şeýle hem energetika ulgamlarynyň ygtybarlylygyny üpjün etmäge ýardam edýän döwrebap tehnologiýalara aýratyn üns berler.
«OGT»-niň öňki ýubileý forumy dünýäniň 70-den gowrak ýurdundan 1400-den gowrak wekili bir ýere jemledi.
Şeýlelikde, «OGT» Türkmenistan üçin diňe ýurdumyzyň ägirt uly serişde kuwwatyny görkezmäge mümkinçilik berýän çäre bolmak bilen çäklenmeýär.
Forum serişdelerden – taslamalara, taslamalardan – hyzmatdaşlyga, hyzmatdaşlykdan bolsa – uzak möhletleýin maýa goýumlara geçmek üçin netijeli şertleri döredýär.
Garaşsyzlygynyň 36-njy ýylyna gadam basýan Türkmenistan ägirt uly tebigy baýlyklara, döwrebap infrastruktura, uzak möhletleýin halkara hyzmatdaşlyga we ykdysady ösüşiň geljegine gönükdirilen giň gerimli maksatlara esaslanýan täze, köpugurly maýa goýum keşbini barha aýdyň kemala getirýär.
