Türkmenistanda geçen ýylyň 3-nji awgustdan 2014-nji ýylyň 16-njy martyna çenli dowam eden 2013-2014-nji ýyllaryň aw möwsümi tamamlandy. Aw möwsümi Türkmenistanyň “Tebigaty goramak hakynda”, “Aw we aw hojalygyny alyp barmak hakynda”, “Türkmenistanda aw etmegiň we awçylyk hojalygyny alyp barmgyň düzgünleri hakynda” Kanunlaryna laýyklykda, şeýle hem Türkmenistanyň Tebigaty goramak ministrliginiň buýrugyna laýyklykda guralýar. Tebigaty goraýyş edarasynyň buýrug ýabany haýwanlaryň ýaýraw sany we ýagdaýy hakynda bar bolan maglumatlar, gyzyklanma bildirýän edaralaryň ýabany haýwanlary saklap galmak we köpeltmwk şerti bilen edýän teklipleri nazara alnyp, her möwsüm üçin düzülýär.
Aw möwszmi tamamlanandan soňra Türkmenistanyň awçylar we balykçylar jemgyýetiniň birleşmesi we Türkmenistanyň Tebigaty goramak ministrliginiň ýerli guramalary aw edilýän ýerleriň sany we ýagdaýy, şeýle hem aw möwsüminde awlanan awlaryň möçberi barada maglumatlary taýýarlaýarlar. Bu magjumatlar Tebigaty goramamk ministrliginiň Ösümlik we haýwanat dünýäsini goramak müdirliginiň hünärmenleri tarapyndan seljeriler we geljekde biodürliligi goramakda ulanylar.
Tebigaty goramak edarasynyň aw möwsüminiň açylandygy baradaky buýrugy diňe aw etmäge rugsat berilýän ýerlerde we umumy peýdalanylýan ýerlerde, şeýle hem kesgitlenen möwsüme laýyklykda diňe aw etmäge rugsat beriýän haýwan;aryň görnüşlerine rugsat berýän milli kanunçylyk ýerine ýetirilende rugsat berilýär diýip, Tebigaty goramak minisytliginiň Ösümlik we haýwanat dünýäsini goramak müdirliginiň başlygynyň orunbasary Döwran Ýagmyrow belleýär. Awçylaryň ählisi hökmany ýagdaýda Türkmenistanyň awçylar we balykçylar jemgyýetiniň birleşmesinde, bu guramanyň ustawyna laýyklykda, hasapda durmalydyrlar.
Haýwanlaryň we guşlaryň aýry-aýry görnüşleriniň köpelmegini saklamak maksady bilen, bir adam üçin kegitlenen awyň möçberi belli edilendir. Ýurduň kanunçylygyna laýyklykda haýwanlaryň rugsat berilen görnüşlerine ýollanmany-rugsady alyp bolýar. Şeýlelikde, Türkmenistanyň Tebigaty goramak ministrligi kesgitlenen taksalar boýunça 2013-nji ýyldaa ýekegapany aw edýäniň ady ýazylan bir gezeklik rugsatlary berdi.
Awcy;aryň ählisi ýene-de bir resminama – Türkmenistanda aw etmegiň düzgüni bilen tanyşdyrlar. Däp boýunça aw etmeklige howanyň amatsyz wagtlarynda – doňaklykda, gar we buz gatlaklarynyň uzak wagtlap ýatan halatynda rugsat berilmeýär. Jemini jemläp aýdanymyzda, beýleki ýagdaýlaryň ählisinde, ýagny awça rugsat berýän resminamalaryň – lisenziýanyň we rugsat berýän resminsmanyň bolmadyk ýagdaýynda , şol sanda aw ýaragny göterilmegi we saklanylmagy brakonýerlik hökmünde hasap edilýär.
Aw möwsümi döwründe welaýatlaryň tebigaty goraýyş müdirlikleriniň gorag bölümleri Türkmen awçylar we balykçylar birleşmesi bilen bilelikde döwletiň içerki suw howdanlarynyň ählisinde suwda ýaşaýan guşlary goramk güýçlendirildi. Ilata tebigy serişdeleriň üstüni ýetirmegiň möhümdigi barada ekologiki ugurdan düşündiriş we tandyşdyrylyş çäreleri geçirildi. Döwlet balyk hojalygy komitetiniň işgärleri bilen bilelikde herekerlindiriji gämilere we beýleki suw ýüzýän serişdelere gözegçilik etmek boýunça zerur bolan çäreler geçirildi.
Dag goçy, jeren, sugun, saýgaklar, gulanlar, burma şahly tekeleri, şeýle hem gunduzlary, ala syrtlany, alajagaplaňy aw etmeklik düýbünden gadagan edilendir. Guşlardan adaty gyzylinjigi, toklutaýy, gotanlary, gara leglegi, adaty gyzylinjigi, toklutaýy, durnalary, turaçlary, hazar ularlaryny, ýyrtyjy guşlaryň ählisini awlamak gadagandyr. Türkmenistanyň gyzyl kitabyna goşulmadyk birnäçe görnüşleri hem bar. Olary hem awlamak gadagandyr. Olar ondatra, guwlar, sülgüniň ähli görnüşleridir. Olary hem awlamak gdagan edilendir. Meselem, hindi oklupirpisini köpelmegini durnuklaşdyrmak maksady bilen ol Gyzyl kitapdan çykaryldy, ýöne ekologlar oňa häzirki wagtda gözegçilik edýärler, onuň durnukly köpelmegine mümkinçiliginiň bardygyna baha bermek bilen, ony awlamak gadagan edilendir. Türkmenistanda möjekleri, şagallary, ýekegapany, towşany, tilkini, şeýle hem adaty maýnany, gök kepderini,gum käkiligini, sakarbalagy, jübtini, çal ördegi, pegankany aw etmäge rugsat berilendir.
Türkmenistanyň Saglygy goraýyş we derman senagaty ministrliginiň, şeýle hem Türkmenistanyň Söwda we daşary ykdysady aragatnaşyklar ministrliginiň direktiwalaryna laýyklykda aw önümlerini söwda etmegiň we satyn almagyň gadaan edilendigini awçylar bilýändirler. Türkmenistanyň Gyzyl kitabyna girizilen haýwanlary aw etmäge gatnaşanlar Türkmenistanyň kanunçylygy esasynda berk jogapkärçilige çekilýärler.
Aw edilýän ýaragy ulanmasyzdan – laçyn bilen aw etmegiň geljegi bardyr. Kanunda awçylaryň bu gyzyklanmasyny göz öňünde tutulandyr. Laçynçylar – Türkmenistanyň Laçynçylar milli jemgyýetiniň agzalary aw edilýän haýwanlara we guşlara aýawly garaýarlar, olaryň hereketleri köp babatda sport bilen baglanyşykly bolup, olar aw edýän guşlary türgenleşdirýärler. Şonuň üçin hem olara Türmenistanyň “Aw etmek we aw hojalygyny alyp barmak hakynda” kanunyň 20-nji maddasyna laýyklykda aw etmäge, elbetde umumy düzgünler berjaý edilende, olara rugsat beriýär.
Aw möwszmi tamamlanandan soňra Türkmenistanyň awçylar we balykçylar jemgyýetiniň birleşmesi we Türkmenistanyň Tebigaty goramak ministrliginiň ýerli guramalary aw edilýän ýerleriň sany we ýagdaýy, şeýle hem aw möwsüminde awlanan awlaryň möçberi barada maglumatlary taýýarlaýarlar. Bu magjumatlar Tebigaty goramamk ministrliginiň Ösümlik we haýwanat dünýäsini goramak müdirliginiň hünärmenleri tarapyndan seljeriler we geljekde biodürliligi goramakda ulanylar.
Tebigaty goramak edarasynyň aw möwsüminiň açylandygy baradaky buýrugy diňe aw etmäge rugsat berilýän ýerlerde we umumy peýdalanylýan ýerlerde, şeýle hem kesgitlenen möwsüme laýyklykda diňe aw etmäge rugsat beriýän haýwan;aryň görnüşlerine rugsat berýän milli kanunçylyk ýerine ýetirilende rugsat berilýär diýip, Tebigaty goramak minisytliginiň Ösümlik we haýwanat dünýäsini goramak müdirliginiň başlygynyň orunbasary Döwran Ýagmyrow belleýär. Awçylaryň ählisi hökmany ýagdaýda Türkmenistanyň awçylar we balykçylar jemgyýetiniň birleşmesinde, bu guramanyň ustawyna laýyklykda, hasapda durmalydyrlar.
Haýwanlaryň we guşlaryň aýry-aýry görnüşleriniň köpelmegini saklamak maksady bilen, bir adam üçin kegitlenen awyň möçberi belli edilendir. Ýurduň kanunçylygyna laýyklykda haýwanlaryň rugsat berilen görnüşlerine ýollanmany-rugsady alyp bolýar. Şeýlelikde, Türkmenistanyň Tebigaty goramak ministrligi kesgitlenen taksalar boýunça 2013-nji ýyldaa ýekegapany aw edýäniň ady ýazylan bir gezeklik rugsatlary berdi.
Awcy;aryň ählisi ýene-de bir resminama – Türkmenistanda aw etmegiň düzgüni bilen tanyşdyrlar. Däp boýunça aw etmeklige howanyň amatsyz wagtlarynda – doňaklykda, gar we buz gatlaklarynyň uzak wagtlap ýatan halatynda rugsat berilmeýär. Jemini jemläp aýdanymyzda, beýleki ýagdaýlaryň ählisinde, ýagny awça rugsat berýän resminamalaryň – lisenziýanyň we rugsat berýän resminsmanyň bolmadyk ýagdaýynda , şol sanda aw ýaragny göterilmegi we saklanylmagy brakonýerlik hökmünde hasap edilýär.
Aw möwsümi döwründe welaýatlaryň tebigaty goraýyş müdirlikleriniň gorag bölümleri Türkmen awçylar we balykçylar birleşmesi bilen bilelikde döwletiň içerki suw howdanlarynyň ählisinde suwda ýaşaýan guşlary goramk güýçlendirildi. Ilata tebigy serişdeleriň üstüni ýetirmegiň möhümdigi barada ekologiki ugurdan düşündiriş we tandyşdyrylyş çäreleri geçirildi. Döwlet balyk hojalygy komitetiniň işgärleri bilen bilelikde herekerlindiriji gämilere we beýleki suw ýüzýän serişdelere gözegçilik etmek boýunça zerur bolan çäreler geçirildi.
Dag goçy, jeren, sugun, saýgaklar, gulanlar, burma şahly tekeleri, şeýle hem gunduzlary, ala syrtlany, alajagaplaňy aw etmeklik düýbünden gadagan edilendir. Guşlardan adaty gyzylinjigi, toklutaýy, gotanlary, gara leglegi, adaty gyzylinjigi, toklutaýy, durnalary, turaçlary, hazar ularlaryny, ýyrtyjy guşlaryň ählisini awlamak gadagandyr. Türkmenistanyň gyzyl kitabyna goşulmadyk birnäçe görnüşleri hem bar. Olary hem awlamak gadagandyr. Olar ondatra, guwlar, sülgüniň ähli görnüşleridir. Olary hem awlamak gdagan edilendir. Meselem, hindi oklupirpisini köpelmegini durnuklaşdyrmak maksady bilen ol Gyzyl kitapdan çykaryldy, ýöne ekologlar oňa häzirki wagtda gözegçilik edýärler, onuň durnukly köpelmegine mümkinçiliginiň bardygyna baha bermek bilen, ony awlamak gadagan edilendir. Türkmenistanda möjekleri, şagallary, ýekegapany, towşany, tilkini, şeýle hem adaty maýnany, gök kepderini,gum käkiligini, sakarbalagy, jübtini, çal ördegi, pegankany aw etmäge rugsat berilendir.
Türkmenistanyň Saglygy goraýyş we derman senagaty ministrliginiň, şeýle hem Türkmenistanyň Söwda we daşary ykdysady aragatnaşyklar ministrliginiň direktiwalaryna laýyklykda aw önümlerini söwda etmegiň we satyn almagyň gadaan edilendigini awçylar bilýändirler. Türkmenistanyň Gyzyl kitabyna girizilen haýwanlary aw etmäge gatnaşanlar Türkmenistanyň kanunçylygy esasynda berk jogapkärçilige çekilýärler.
Aw edilýän ýaragy ulanmasyzdan – laçyn bilen aw etmegiň geljegi bardyr. Kanunda awçylaryň bu gyzyklanmasyny göz öňünde tutulandyr. Laçynçylar – Türkmenistanyň Laçynçylar milli jemgyýetiniň agzalary aw edilýän haýwanlara we guşlara aýawly garaýarlar, olaryň hereketleri köp babatda sport bilen baglanyşykly bolup, olar aw edýän guşlary türgenleşdirýärler. Şonuň üçin hem olara Türmenistanyň “Aw etmek we aw hojalygyny alyp barmak hakynda” kanunyň 20-nji maddasyna laýyklykda aw etmäge, elbetde umumy düzgünler berjaý edilende, olara rugsat beriýär.
