Türkmenistanyň Döwlet medeniýet merkezinde milli lybaslara we şaý-seplere bagyşlanyp maslahat geçirildi. Maslahata Türkmenistanyň Medeniýet ministrliginiň wekilleri, folklor-etnografiýa tans toparlarynyň ýolbaşçylary, Magtymguly adyndaky türkmen döwlet uniwersitetiniň mugallymlary, köpçülikleýin habar beriş serişdeleriniň we muzeýleriň wekilleri gatnaşdylar. Maslahata gatnaşyjylar türkmen milli zergärçilik şaý-seplerini ulanmagyň gadymy ýörelgelerine degişli täsin hem-de möhüm temalara garap geçdiler.
Maslahatda çykyş edenler türkmen zergärleriniň asyrlaryň dowamynda ýasan we köp dürli şaý-sepleri ýaly başga bir halkda ýokdur diýip, birnäçe gezek nygtadylar. Bu babatda haçan-da bir wagtlar geliniň toý bezeg-şaýlarynyň agramynyň 36 kilogramma ýetendigini ýatlap geçsek, ýeterlik bolar. Gelin ýöräp barýarka şaý-sepler lüňňürdäp, owaz edýär, muňa bolsa al-arwahlary kowýar diýlip, düşünilipdir.
Köp asyrlaryň dowamynda zenanlar maşgala ojagyny eýesi bolupdyrlar. Olaryň ýüzi demirlenen sandyjaklarynda bir bölejik kendir matasyna dolanan gymmat bahaly bezeg şaý-sepleri özleriniň ulanyljak wagtyna garaşypdyrlar. Şanly sene mynasybetli dabaraly ýagdaýa aýratyn ähmiýet bermek üçin maşgalanyň bu gymmatlyklary maşgalanyň gyzlaryna we gelinlerine sowgat berilipdir. Geçen ýüz ýyllyklaryň dowamynda zähmetsöýer we eli çeper türkmen zergärleriniň ýasan bezeg şaý-sepleri örän köp mukdarda toplanypdyr. Olaryň ýasan şaý-sepleriniň iň gowylary Döwlet muzeýinde aýawly saklanýar.
Muzeýiň hünärmenleri bezeg şaý-seplerini nämä niýetlenendigi we olaryň manylary boýunça maglumatlary jikme-jik ýygnaýarlar. Bu günki gün olaryň manylaryny bilmek çykyş etmek üçin milli lybaslara we zergärçilik önümlerine beslenen folklor-etnografiki döredijilik toparlary üçin örän peýdaly bolup durýar. Şeýlelik bilen, olar diňe bir tans medeniýetini alyp baryjylar bolman, eýsem zergärçilik şaý-seplerini ulanmagyň medeniýetini hem beýan edýärler.
Maslahatyň teoretiki bölüminden soňra muzeýiň etnografiýa bölüminde “tegelek stol” geçirildi. Maslahata gatnaşyjylar bu ýerde baý ekspozisiýalaryň ajaýyp eksponatlary bilen tanyş boldular. Muzeýiň işgerleri her bir eksponat barada örän uly häsiýetleri berdiler. Meselem, ýaş gyz dabaraly toýlarda gupba geçipdirler. Gupba öz görnüşi boýunça harby şlemy ýada salýar. Muny öňler türkmen gaýalary ýörite at münmek üçin eşikli aýal maşgalalary ýaly bolandygy hem tassyklaýar we bu lybaslaryň köp detallary bezeg şaý-sepi hökmünde saklanyp galypdyr.
Adaglanan gyzlar boýuna dakynylýan boýuntuwak dakynypdyrlar. Bu bezeg şaýyny dakynan gyz kellesini dogry-göni saklamaly bolupdyr. Bu bolsa onuň göwresini ep-esli gowulandyrypdyr. Bu günki gün ony fintes-klublaryna gatnamak we aerobika bilen meşgullanyp gazanyp bolýar. Şonuň üçin öňler zergärler zenanlaryň daşky görnüşlerini bezemän, eýsem olaryň beden taýdan hem gözel bolmaklaryna hem goşant goşupdyrlar. Meselem, ýaş aýal maşgala beýik kelle gabyny – egme geýipdirler. Bile berkidilýän romb görnüşindäki monjuk hem ýaş zenanlaryň arasynda giňden peýdalanylypdyr. Eger-de zenan maşgala küýkerjek bolsa bu şaý-sep onuň gönelmegine täsir edipdir.
Maslahata gatnaşyjylar muzeýiň hünärmenleriniň beren baý maglumatlaryndan gymmatly we täsin maglumatlary aldylar. Bu bolsa maslahata gatnaşyjylaryň zergärçilik önümleri barada bilýän zatlarynyň üstüni ýetirdi. Maslahaty guraýjylaryň – Türkmenistanyň Medeniýet ministrliginiň we Döwlet muzeýiniň hünärmenleriniň esasy maksady - milli bezeg şaý-sepleri we milli zergärçilik sungatyny, her bir şaý-sepiň nämä niýetlenip ýasalandygyny ýaýmakda her bir maslahata gatnaşyjynyň jogapkärçiligi duýmaklary bolup durýar.
Maslahatda çykyş edenler türkmen zergärleriniň asyrlaryň dowamynda ýasan we köp dürli şaý-sepleri ýaly başga bir halkda ýokdur diýip, birnäçe gezek nygtadylar. Bu babatda haçan-da bir wagtlar geliniň toý bezeg-şaýlarynyň agramynyň 36 kilogramma ýetendigini ýatlap geçsek, ýeterlik bolar. Gelin ýöräp barýarka şaý-sepler lüňňürdäp, owaz edýär, muňa bolsa al-arwahlary kowýar diýlip, düşünilipdir.
Köp asyrlaryň dowamynda zenanlar maşgala ojagyny eýesi bolupdyrlar. Olaryň ýüzi demirlenen sandyjaklarynda bir bölejik kendir matasyna dolanan gymmat bahaly bezeg şaý-sepleri özleriniň ulanyljak wagtyna garaşypdyrlar. Şanly sene mynasybetli dabaraly ýagdaýa aýratyn ähmiýet bermek üçin maşgalanyň bu gymmatlyklary maşgalanyň gyzlaryna we gelinlerine sowgat berilipdir. Geçen ýüz ýyllyklaryň dowamynda zähmetsöýer we eli çeper türkmen zergärleriniň ýasan bezeg şaý-sepleri örän köp mukdarda toplanypdyr. Olaryň ýasan şaý-sepleriniň iň gowylary Döwlet muzeýinde aýawly saklanýar.
Muzeýiň hünärmenleri bezeg şaý-seplerini nämä niýetlenendigi we olaryň manylary boýunça maglumatlary jikme-jik ýygnaýarlar. Bu günki gün olaryň manylaryny bilmek çykyş etmek üçin milli lybaslara we zergärçilik önümlerine beslenen folklor-etnografiki döredijilik toparlary üçin örän peýdaly bolup durýar. Şeýlelik bilen, olar diňe bir tans medeniýetini alyp baryjylar bolman, eýsem zergärçilik şaý-seplerini ulanmagyň medeniýetini hem beýan edýärler.
Maslahatyň teoretiki bölüminden soňra muzeýiň etnografiýa bölüminde “tegelek stol” geçirildi. Maslahata gatnaşyjylar bu ýerde baý ekspozisiýalaryň ajaýyp eksponatlary bilen tanyş boldular. Muzeýiň işgerleri her bir eksponat barada örän uly häsiýetleri berdiler. Meselem, ýaş gyz dabaraly toýlarda gupba geçipdirler. Gupba öz görnüşi boýunça harby şlemy ýada salýar. Muny öňler türkmen gaýalary ýörite at münmek üçin eşikli aýal maşgalalary ýaly bolandygy hem tassyklaýar we bu lybaslaryň köp detallary bezeg şaý-sepi hökmünde saklanyp galypdyr.
Adaglanan gyzlar boýuna dakynylýan boýuntuwak dakynypdyrlar. Bu bezeg şaýyny dakynan gyz kellesini dogry-göni saklamaly bolupdyr. Bu bolsa onuň göwresini ep-esli gowulandyrypdyr. Bu günki gün ony fintes-klublaryna gatnamak we aerobika bilen meşgullanyp gazanyp bolýar. Şonuň üçin öňler zergärler zenanlaryň daşky görnüşlerini bezemän, eýsem olaryň beden taýdan hem gözel bolmaklaryna hem goşant goşupdyrlar. Meselem, ýaş aýal maşgala beýik kelle gabyny – egme geýipdirler. Bile berkidilýän romb görnüşindäki monjuk hem ýaş zenanlaryň arasynda giňden peýdalanylypdyr. Eger-de zenan maşgala küýkerjek bolsa bu şaý-sep onuň gönelmegine täsir edipdir.
Maslahata gatnaşyjylar muzeýiň hünärmenleriniň beren baý maglumatlaryndan gymmatly we täsin maglumatlary aldylar. Bu bolsa maslahata gatnaşyjylaryň zergärçilik önümleri barada bilýän zatlarynyň üstüni ýetirdi. Maslahaty guraýjylaryň – Türkmenistanyň Medeniýet ministrliginiň we Döwlet muzeýiniň hünärmenleriniň esasy maksady - milli bezeg şaý-sepleri we milli zergärçilik sungatyny, her bir şaý-sepiň nämä niýetlenip ýasalandygyny ýaýmakda her bir maslahata gatnaşyjynyň jogapkärçiligi duýmaklary bolup durýar.
