Şu gün türkmen paýtagtynda üç gün dowam eden “Beýik Ýüpek ýolunyň ugrunda medeniýetleriň söhbetdeşligi” atly halkara ylmy maslahat öz işini tamamlady.
Ýurdumyz nobatdaky gezek dünýäniň 37 döwletinden taryhçylaryň we medeniýeti öwrenijileriň, arheologlaryň we etnograflaryň, antropologlaryň, sungaty öwrenijileriň hem-de ynsanerwer ylmynyň beýleki ulgamlarynyň hünärmenleriniň duşuşan ýerine öwrüldi. Olaryň aglabasy ýurdumyzyň alymlaryndan, ýokary okuw mekdepleriniň mugallymlaryndan hem-de medeniýet işgärlerinden ybaratdyr.
Wekilçilikli forum taryhyň we medeniýetiň täsin gymmatlygy hökmünde Beýik Ýüpek ýoluny çuňňur öwrenmek babatda möhüm ädim boldy. Maslahatyň işi dünýäde türkmen halkynyň baý taryhy-medeni mirasyny hem-de täze taryhy eýýamda ýurdumyzyň gazananlaryny giňden wagyz etmäge ýardam etdi.
Ýurdumyzyň hem-de dünýä ylmynyň wekilleriniň türkmen topragyndaky duşuşygy hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň başlangyjy boýunça geçirildi. Bu duşuşyk türkmen Lideriniň durmuşa geçirýän, Türkmenistanyň ählumumy milletler bileleşigine işjeň goşulyşmagyna, umumdünýä medeni ösüşinde öçmejek yz galdyran gadymy medeniýetleriň mynasyp mirasdüşeri hökmünde türkmen döwletiniň we eýeleýän ornuny berkitmäge gönükdirilen oňyn syýasy ugrunyň aýdyň netijeleriniň biri boldy.
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow türkmen halkynyň täsin maddy hem-de ruhy taryhy-medeni mirasa eýedigini belläp, çykyşlarynda hem-de milli medeni mirasa bagyşlanan işlerinde ýurdumyzda ylmy döredijiligiň hemmetaraplaýyn ösdürilmegine, maglumatlaryň alşylmagyna hem-de halkara hyzmatdaşlygynyň giňeldilmegine uly ähmiýet berilýändigini nygtaýar. Döwlet Baştutanymyzyň başlangyjy bilen yzygiderli geçirilýän hem-de iri ylmy we medeni merkez hökmünde Aşgabadyň şan-şöhratyny has-da artdyran bilimleriň dürli pudaklary boýunça geçirilen şeýle maslahatlar hut şu maksatlara hyzmat edýär.
“Beýik Ýüpek ýolunyň ugrunda medeniýetleriň söhbetdeşligi” atly halkara ylmy maslahatyň bölümlerdäki mejlisleri paýtagtymyzyň iri muzeýlerinde we döredijilik ýokary okuw mekdeplerinde geçirildi.
Ylmy forumyň işiniň ikinji gününde alymlara Daşoguz welaýatynyň çäginde ýerleşen “Köneürgenç” döwlet taryhy-medeni goraghanasyna, Daşogzuň häzirkizaman medeni ojaklaryna baryp görmäge, ýurdumyzyň demirgazyk welaýatynyň medeniýet we sungat ussatlarynyň döredijiligi bilen tanyşmaga mümkinçilik döredildi. “Köneürgenç” goraghanasynyň ýadygärlikleri ÝUNESKO-nyň Bütindünýä mirasynyň sanawyna girizildi. Bu özboluşly gezelenç alymlary Türkmenistanyň maddy we ruhy medeniýetiniň dürli döwürleri hem-de gatlaklary, halkara ylmy jemgyýetçiliginiň üns merkezinde durýan desgalar bilen tanyşdyrmaga gönükdirildi.
Mälim bolşy ýaly, Gürgenç şäheri (häzirki Köneürgenç) Beýik Ýüpek ýolunyň möhüm bölegi bolupdyr hem-de IХ-ХI asyrlarda Orta Aziýanyň Gündogar Ýewropa bilen söwda we medeni gatnaşyklarynyň taryhynda möhüm orun eýeläpdir. Gürgençde beýik akyldarlar Biruny hem-de Ibn Sina döredipdir, meşhur sopular hem-de dini öwrenijiler uly iş alyp barypdyr. Köneürgenjiň Nejmeddin Kubra we Mahmyt Zamahşary ýaly ajaýyp şahsyýetleriniň atlary giňden meşhur bolupdyr. Olaryň her birine bagyşlanyp aýratyn ylmy maslahatlar geçirildi.
Biziň günlerimize çenli saklanyp galan ajaýyp binagärlik ýadygärlikleri—uly kümmetler, kaşaň minaralar hem-de orta asyr binagärlik sungatynyň deňsiz-taýsyz nusgalary bolan beýleki ýadygärlikler bir mahallar Gürgenjiň gülläp ösendigine şaýatlyk edýär. Häzirki döwürde şol ýadygärlikleriň ençemesi gaýtadan dikeldildi.
Foruma gatnaşyjylar gadymy döwürleriň ajaýyp ýerlerine gezelenç etdiler. Häzirki döwürde şol ýerleriň köpüsi halkymyzyň keramatly gymmatlyklary hasaplanylýar. Şol ýadygärlikleriň hatarynda Tekeşiň we Il Arslanyň, Törebeg hanymyň, Soltan Alynyň, Pirýar Weliniň kümmetleri, metjidiň minarasy we milli binagärligiň beýleki dürdäneleri bar. Minaranyň gurluşygy Gutlug Teýmiriň ady bilen baglanyşyklydyr. Köneürgenjiň esasy mukaddeslikleriniň biri – keramatly şeýh Nejmeddin Kubranyň aramgähi häzirki döwürde hem köpsanly zyýaratçylaryň ünsüni özüne çekýär.
Meşhur alymlaryň ençemesiniň – şu foruma gatnaşyjylaryň ýurdumyzyň demirgazyk sebitiniň medeni mirasyny içgin öwrenýändigini bellemelidiris. Şunuň bilen bagly mesele Köneürgenjiň Beýik Ýüpek ýolundaky ähmiýetine bagyşlanyp, maslahatda edilen köpsanly ylmy çykyşlarda hem öz beýanyny tapdy.
Alymlar ýerlerde Köneürgenjiň taryhy-binagärlik ýadygärliklerini hemmetaraplaýyn öwrenmäge we deňeşdirmäge, medeniýetleriň özara täsirine degişli wajyp meseleler boýunça pikir alyşdylar, ýadygärlikleriň häzirki ýagdaýyna, olary aýawly saklamak we dikeltmek boýunça alnyp barylýan işlere baha berdiler.
Maslahata gatnaşyjylar “Daş metjit” muzeýine hem baryp gördüler. Muzeýiň öňündäki meýdançada ýörite döredilen türkmen obasynyň keşbi ýaýbaňlandyryldy. Bu ýerde däp bolan ak öýlerde myhmansöýer öý eýeleri myhmanlara milli tagamlary hödürlediler we olary taýýarlamagyň usullaryny görkezdiler.
Bu ýerde ýaýbaňlandyrylan amaly döredijiligiň sergisi alymlary türkmen halkynyň özboluşly sungaty bilen tanyşdyrdy. Mälim bolşy ýaly, Gürgenjiň zenanlary örän ussat tikinçiler bolupdyr, demir we agaç ussalary, piliň süňküni hem-de agajy haşamlaýjylar, tikinçiler, ýüpek öndürijiler özleriniň inçe sungaty we senedi bilen meşhurlyk gazanypdyr. Maslahata gatnaşyjylar gadymy senetçilik däpleriniň nesilden-nesle geçirilişini we aýawly saklanylyşyny öz gözleri bilen gördüler.
Gezelenç Daşogzuň häzirki zaman ojaklarynda – Taryhy we ülkäni öwreni muzeýinde hem-de welaýat kitaphanasynda dowam etdi. Bu ýerde täsin gymmatlyklar hem-de türkmen halkynyň gadymy we beýik medeniýetiniň subutnamalary aýawly saklanylýar.
Şu gün maslahatyň işi bölümlerde dowam etdi. Ylmy forumyň işlän döwründe taryha hem-de medeniýeti öwrenmäge, olar bilen ugurdaş ylymlara bagyşlanan gyzykly çykyşlaryň 140-dan gowragy ara alnyp maslahatlaşyldy. Maslahata gatnaşyjylar Beýik Ýüpek ýolunyň ugrunda ýaşaýan halklaryň medeni mirasyny öwrenmek we wagyz etmek babatda hyzmatdaşlygy dowam etmegiň hem-de pugtalandyrmagyň, umumadamzat ähmiýetli ýadygärlikleri aýawly saklamagyň wajypdygyny bellediler, şeýle hem häzirki zaman şertlerinde Beýik Ýüpek ýoluny dikeltmek bilen baglanyşykly meseleler ara alnyp maslahatlaşyldy.
Halkara ylmy maslahatyň çäklerinde Türkmen döwlet medeniýet institutynda “Türki halklarynyň medeni mirasy” atly mowzuk boýunça döredijilik duşuşygy geçirildi. Bu duşuşyk 2015-nji ýylda Mary şäheriniň türki dünýäsiniň medeni paýtagty diýlip yglan edilmegi mynasybetli guraldy. Alymlar bu döredijilik ýokary okuw mekdebiniň talyplary bilen hem duşuşdylar, maslahatyň işi barada gürrüň berdiler, türkmen topragynyň özlerinde galdyran täsirleri barada pikir alyşdylar.
Agşam Türkmenistanyň Döwlet medeni merkeziniň Mukamlar köşgünde ylmy maslahatyň ýapylyş dabarasy boldy, onda forumyň işiniň jemi jemlenildi. Ýygnananlar Beýik Ýüpek ýolunyň ugrunda medeniýetleriň söhbetdeşligine bagyşlanan şu maslahatyň bahasyna ýetip bolmajak medeni mirasy düýpli öwrenmekde we ony geljekki nesiller üçin aýawly saklamakda uly ähmiýete eýe boljakdygyny biragyzdan bellediler. Maslahata gatnaşyjylar üçünji müňýyllykda gaýtadan dikeldilen Beýik Ýüpek ýolunyň dünýäniň halklarynyň özara peýdaly gatnaşyklaryna oňyn täsir etjekdigine ynam bildirdiler.
“Beýik Ýüpek ýolunyň ugrunda medeniýetleriň söhbetdeşligi” atly halkara ylmy maslahatyň işi tamamlanandan soň, oňa gatnaşyjylar hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowa Ýüzlenme kabul edip, Türkmenistanyň Baştutanyna medeniýet, ylym we bilim meselelerine hemişe uly üns berýändigi, ählumumy ösüşiň bähbidine dünýäniň halklarynyň özara gatnaşyklaryna gönükdirilen forumyň ýokary derejede guralandygy üçin tüýs ýürekden hoşallyk bildirdiler.
Ýurdumyz nobatdaky gezek dünýäniň 37 döwletinden taryhçylaryň we medeniýeti öwrenijileriň, arheologlaryň we etnograflaryň, antropologlaryň, sungaty öwrenijileriň hem-de ynsanerwer ylmynyň beýleki ulgamlarynyň hünärmenleriniň duşuşan ýerine öwrüldi. Olaryň aglabasy ýurdumyzyň alymlaryndan, ýokary okuw mekdepleriniň mugallymlaryndan hem-de medeniýet işgärlerinden ybaratdyr.
Wekilçilikli forum taryhyň we medeniýetiň täsin gymmatlygy hökmünde Beýik Ýüpek ýoluny çuňňur öwrenmek babatda möhüm ädim boldy. Maslahatyň işi dünýäde türkmen halkynyň baý taryhy-medeni mirasyny hem-de täze taryhy eýýamda ýurdumyzyň gazananlaryny giňden wagyz etmäge ýardam etdi.
Ýurdumyzyň hem-de dünýä ylmynyň wekilleriniň türkmen topragyndaky duşuşygy hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň başlangyjy boýunça geçirildi. Bu duşuşyk türkmen Lideriniň durmuşa geçirýän, Türkmenistanyň ählumumy milletler bileleşigine işjeň goşulyşmagyna, umumdünýä medeni ösüşinde öçmejek yz galdyran gadymy medeniýetleriň mynasyp mirasdüşeri hökmünde türkmen döwletiniň we eýeleýän ornuny berkitmäge gönükdirilen oňyn syýasy ugrunyň aýdyň netijeleriniň biri boldy.
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow türkmen halkynyň täsin maddy hem-de ruhy taryhy-medeni mirasa eýedigini belläp, çykyşlarynda hem-de milli medeni mirasa bagyşlanan işlerinde ýurdumyzda ylmy döredijiligiň hemmetaraplaýyn ösdürilmegine, maglumatlaryň alşylmagyna hem-de halkara hyzmatdaşlygynyň giňeldilmegine uly ähmiýet berilýändigini nygtaýar. Döwlet Baştutanymyzyň başlangyjy bilen yzygiderli geçirilýän hem-de iri ylmy we medeni merkez hökmünde Aşgabadyň şan-şöhratyny has-da artdyran bilimleriň dürli pudaklary boýunça geçirilen şeýle maslahatlar hut şu maksatlara hyzmat edýär.
“Beýik Ýüpek ýolunyň ugrunda medeniýetleriň söhbetdeşligi” atly halkara ylmy maslahatyň bölümlerdäki mejlisleri paýtagtymyzyň iri muzeýlerinde we döredijilik ýokary okuw mekdeplerinde geçirildi.
Ylmy forumyň işiniň ikinji gününde alymlara Daşoguz welaýatynyň çäginde ýerleşen “Köneürgenç” döwlet taryhy-medeni goraghanasyna, Daşogzuň häzirkizaman medeni ojaklaryna baryp görmäge, ýurdumyzyň demirgazyk welaýatynyň medeniýet we sungat ussatlarynyň döredijiligi bilen tanyşmaga mümkinçilik döredildi. “Köneürgenç” goraghanasynyň ýadygärlikleri ÝUNESKO-nyň Bütindünýä mirasynyň sanawyna girizildi. Bu özboluşly gezelenç alymlary Türkmenistanyň maddy we ruhy medeniýetiniň dürli döwürleri hem-de gatlaklary, halkara ylmy jemgyýetçiliginiň üns merkezinde durýan desgalar bilen tanyşdyrmaga gönükdirildi.
Mälim bolşy ýaly, Gürgenç şäheri (häzirki Köneürgenç) Beýik Ýüpek ýolunyň möhüm bölegi bolupdyr hem-de IХ-ХI asyrlarda Orta Aziýanyň Gündogar Ýewropa bilen söwda we medeni gatnaşyklarynyň taryhynda möhüm orun eýeläpdir. Gürgençde beýik akyldarlar Biruny hem-de Ibn Sina döredipdir, meşhur sopular hem-de dini öwrenijiler uly iş alyp barypdyr. Köneürgenjiň Nejmeddin Kubra we Mahmyt Zamahşary ýaly ajaýyp şahsyýetleriniň atlary giňden meşhur bolupdyr. Olaryň her birine bagyşlanyp aýratyn ylmy maslahatlar geçirildi.
Biziň günlerimize çenli saklanyp galan ajaýyp binagärlik ýadygärlikleri—uly kümmetler, kaşaň minaralar hem-de orta asyr binagärlik sungatynyň deňsiz-taýsyz nusgalary bolan beýleki ýadygärlikler bir mahallar Gürgenjiň gülläp ösendigine şaýatlyk edýär. Häzirki döwürde şol ýadygärlikleriň ençemesi gaýtadan dikeldildi.
Foruma gatnaşyjylar gadymy döwürleriň ajaýyp ýerlerine gezelenç etdiler. Häzirki döwürde şol ýerleriň köpüsi halkymyzyň keramatly gymmatlyklary hasaplanylýar. Şol ýadygärlikleriň hatarynda Tekeşiň we Il Arslanyň, Törebeg hanymyň, Soltan Alynyň, Pirýar Weliniň kümmetleri, metjidiň minarasy we milli binagärligiň beýleki dürdäneleri bar. Minaranyň gurluşygy Gutlug Teýmiriň ady bilen baglanyşyklydyr. Köneürgenjiň esasy mukaddeslikleriniň biri – keramatly şeýh Nejmeddin Kubranyň aramgähi häzirki döwürde hem köpsanly zyýaratçylaryň ünsüni özüne çekýär.
Meşhur alymlaryň ençemesiniň – şu foruma gatnaşyjylaryň ýurdumyzyň demirgazyk sebitiniň medeni mirasyny içgin öwrenýändigini bellemelidiris. Şunuň bilen bagly mesele Köneürgenjiň Beýik Ýüpek ýolundaky ähmiýetine bagyşlanyp, maslahatda edilen köpsanly ylmy çykyşlarda hem öz beýanyny tapdy.
Alymlar ýerlerde Köneürgenjiň taryhy-binagärlik ýadygärliklerini hemmetaraplaýyn öwrenmäge we deňeşdirmäge, medeniýetleriň özara täsirine degişli wajyp meseleler boýunça pikir alyşdylar, ýadygärlikleriň häzirki ýagdaýyna, olary aýawly saklamak we dikeltmek boýunça alnyp barylýan işlere baha berdiler.
Maslahata gatnaşyjylar “Daş metjit” muzeýine hem baryp gördüler. Muzeýiň öňündäki meýdançada ýörite döredilen türkmen obasynyň keşbi ýaýbaňlandyryldy. Bu ýerde däp bolan ak öýlerde myhmansöýer öý eýeleri myhmanlara milli tagamlary hödürlediler we olary taýýarlamagyň usullaryny görkezdiler.
Bu ýerde ýaýbaňlandyrylan amaly döredijiligiň sergisi alymlary türkmen halkynyň özboluşly sungaty bilen tanyşdyrdy. Mälim bolşy ýaly, Gürgenjiň zenanlary örän ussat tikinçiler bolupdyr, demir we agaç ussalary, piliň süňküni hem-de agajy haşamlaýjylar, tikinçiler, ýüpek öndürijiler özleriniň inçe sungaty we senedi bilen meşhurlyk gazanypdyr. Maslahata gatnaşyjylar gadymy senetçilik däpleriniň nesilden-nesle geçirilişini we aýawly saklanylyşyny öz gözleri bilen gördüler.
Gezelenç Daşogzuň häzirki zaman ojaklarynda – Taryhy we ülkäni öwreni muzeýinde hem-de welaýat kitaphanasynda dowam etdi. Bu ýerde täsin gymmatlyklar hem-de türkmen halkynyň gadymy we beýik medeniýetiniň subutnamalary aýawly saklanylýar.
Şu gün maslahatyň işi bölümlerde dowam etdi. Ylmy forumyň işlän döwründe taryha hem-de medeniýeti öwrenmäge, olar bilen ugurdaş ylymlara bagyşlanan gyzykly çykyşlaryň 140-dan gowragy ara alnyp maslahatlaşyldy. Maslahata gatnaşyjylar Beýik Ýüpek ýolunyň ugrunda ýaşaýan halklaryň medeni mirasyny öwrenmek we wagyz etmek babatda hyzmatdaşlygy dowam etmegiň hem-de pugtalandyrmagyň, umumadamzat ähmiýetli ýadygärlikleri aýawly saklamagyň wajypdygyny bellediler, şeýle hem häzirki zaman şertlerinde Beýik Ýüpek ýoluny dikeltmek bilen baglanyşykly meseleler ara alnyp maslahatlaşyldy.
Halkara ylmy maslahatyň çäklerinde Türkmen döwlet medeniýet institutynda “Türki halklarynyň medeni mirasy” atly mowzuk boýunça döredijilik duşuşygy geçirildi. Bu duşuşyk 2015-nji ýylda Mary şäheriniň türki dünýäsiniň medeni paýtagty diýlip yglan edilmegi mynasybetli guraldy. Alymlar bu döredijilik ýokary okuw mekdebiniň talyplary bilen hem duşuşdylar, maslahatyň işi barada gürrüň berdiler, türkmen topragynyň özlerinde galdyran täsirleri barada pikir alyşdylar.
Agşam Türkmenistanyň Döwlet medeni merkeziniň Mukamlar köşgünde ylmy maslahatyň ýapylyş dabarasy boldy, onda forumyň işiniň jemi jemlenildi. Ýygnananlar Beýik Ýüpek ýolunyň ugrunda medeniýetleriň söhbetdeşligine bagyşlanan şu maslahatyň bahasyna ýetip bolmajak medeni mirasy düýpli öwrenmekde we ony geljekki nesiller üçin aýawly saklamakda uly ähmiýete eýe boljakdygyny biragyzdan bellediler. Maslahata gatnaşyjylar üçünji müňýyllykda gaýtadan dikeldilen Beýik Ýüpek ýolunyň dünýäniň halklarynyň özara peýdaly gatnaşyklaryna oňyn täsir etjekdigine ynam bildirdiler.
“Beýik Ýüpek ýolunyň ugrunda medeniýetleriň söhbetdeşligi” atly halkara ylmy maslahatyň işi tamamlanandan soň, oňa gatnaşyjylar hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowa Ýüzlenme kabul edip, Türkmenistanyň Baştutanyna medeniýet, ylym we bilim meselelerine hemişe uly üns berýändigi, ählumumy ösüşiň bähbidine dünýäniň halklarynyň özara gatnaşyklaryna gönükdirilen forumyň ýokary derejede guralandygy üçin tüýs ýürekden hoşallyk bildirdiler.
