Wagtyň salymy ýok. Ýeňiş Esgerleri barha azalyp barýar, ýöne olar dünýäde parahatçylygy goranlar hökmünde minnetdar nesilleriniň aňynda saklanyp galýarlar... Şol müdimi gahrymanlaryň biri-de edermen esger, jemgyýetçilik işgäri, zehinli ýazyjy Seýitnyýaz Ataýewdir (1924-2010 ýý), onuň eserleriniň gahrymanlary edebiýatçynyň adyndan biz bilen söhbet edýärler.
Käte Seýitnyýaz Ataýewiň uruş gahrymançylyklary baradaky hekaýalary bolmajak üýtgeşik ýagdaý ýaly görünýär, dogrusy onuň tutuş ömri – üýgeşik hereketleriň, batyrgaý işleriň we wakalaryň ýazgysy. Ol Gyzyl Baýdak, Aleksandr Newskiý, II derejeli Watançylyk urşy, Gyzyl Ýykdyz ordenleriniň eýesidi.
Uruşdan soňky ýyllarda ol tanymal kyssaçy we terjimeçi, halkara temasyndan ýazýan publistikaçy, şeýle hem kinodokumentalçy hökmünde tanaldy, «Ölüm ýokdur, oglanlar!» filminiň edebi esasyny ýazdy, «Gahrymançylyk barada hekaýalar» gepleşigini alyp bardy, uruş we zähmet weteranlary Geňeşine ýolbaşçylyk etdi, Türkmenistanyň at gazanan medeniýet işgäri we Hormatly il ýaşulysy adyna mynasyp boldy...
...1941-nji ýylyň iýun aýynda uruş turandygy barada elhenç habar Änew obasyna-da gelip ýetdi. Mugallymçylyk institutynyň işçiler fakultetiniň talyby Seýitnyýaz Ataýew meýletinlik bilen fronta dyzaýardy. Çagyryş punktynda düşbi we gujurly ýigit göze ilýär-de, ony Aşgabadyň harby uçilişşesine ugradýarlar, ondan soňam ol Daşkendiň razwedkaçylar mekdebine iberilýär. 1942-nji ýylda kiçi leýtenant Seýitnyýaz Ataýew fronta gidýär, 1943-nji ýylda Kurskiniň eteginde ilkinji gezek söweşe gatnaşýar.
Ol Gyzyl Goşunyň nemes goşunlaryndan rüstem gelip ugran döwridi. Emma ýene uzak iki ýyllap gazaply söweşler bolar, esgerlerdir parahat ilat wepat bolar, şäherlerdir obalar ot içinde galar. 800-nji atyjylyk polkunyň razwedka wzwodynyň, soňra rotasynyň we batalýonynyň komandiri Seýitnyýaz Ataýewiç Kiýew, Kowel, Warşawa, Berlin şäherlerini azat etmäge gatnaşýar. Esgerleri bilen ençeme gezek duşman tylyna gidip, gymmatly maglumatlary getiripdi, duşmana gabaw gurnapdy. Onuň ýolbaşçylgyndakay wzwod 6 «dil» ýesir alýar.
1944-nji ýylyň fewralynda Ukrainanyň Manewiçi şäherinde Seýitnyýaz Ataýewiçiň ýolbaşçylygyndaky razwedkaçylar topary nobatdaky gizlin tabşyrygy ýerine ýetirmäge gidende tokaýda gorkan iki uýa gabat gelýär, olar nemesleriň garrylary, çagalary we aýallary wokzala gabap, ony ýarmakçydyklaryny aýtdylar.
Näme etmeli – buýrugy ýerine ýetirmelimi ýa-da adamlary zalymlardan halas etmeli? Seýutnyýaz Ataýewiç: adamlar has zerur! – diýen dogry çözgüde gelýär. Gaýduwsyz razwedkaçylar sany has köp duşman bilen söweşe girýärler. Sowet esgerleriniň duýdansyz we gaýduwsyz çozuşy ýagyny aljyradýar, olar nämäniň nämediginem aňman Manewiçi şäherini taşlap gidýärler. Bu ýagdaýy ukrain şäheriniň ilaty ýatdan çykarmaýar we 40 ýyldan soň, 1985-nji ýylda Seýitnyýaz Ataýewe Manewiçi şäheriniň hormatly raýaty diýen at berýärler...
1945-nji ýylyň aprelinde Änew obasyna Seýitnyýazyň kakasy Ata Gulburunowyň adyna bir hat gelýär.
Nätanyş elde ýazylan üçburç hatyň obany nä alada goýandygyny göz öňüne getiriň. Onda elhenç habar bolaýmasyn? –diýip köp wagt açmaga-da çekinipdirler. Ahyrsoňy bukja açylyp, hat tutuş oba bolup okalýar. Onda şeýle ýazylypdyr: «Siziň ogluňyz Ataýew Seýitnyýaz Komandiwaniýäniň frontda nemes basybalyjylaryna garşy söweşjeň tabşyrygyny tapawutlanyp ýerine ýetirendigi we şonda görkezen edermenligi hem batyrgaýlygy üçin Aleksandr Newskiý ordeni bilen sylaglandy. Goly: general-maýor M. Zaikin».
Oba adamlary bu harby ordeniň diňe aýratyn tapawutlanan serkerdelere berilýändigini bilmeselerem, Seýitnyýazyň diridigine we gahrymanlarça söweşýändigine düşünipdiler. Bu ata-ene üçin uly bagt dälmi näme!
Hat obadaşlarynyň arasynda elden ele geçýärkä Seýintyýaz Ataýew 800-nji atyjylyk polkunyň hatarynda duşmany Berline gysypdy. Ýeňşe birnäçe gün galanda bolan bir wakany Seýitnyýaz Ataýewiç 1965-nji ýylda çap edilen «General Mämmet Änewli» atly hekaýada beýan edipdi. Şu hekaýanyň esasynda Bulat Mansurow «Ölüm ýokdur, oglanlar!» atly filmini surata düşürdi.
... Pyýada razwedkaçylar wzwody Ratenau şäheriniň golaýynda Elba çykjak bolup öňe dyzaýardy, ýöne bir zatlar bulaşdy-da, olar şäherden birneme gündogara, Ratenau-Brandenburg ýoluna çykdylar.
-Biziňkiler! Ýoldan biziňkiler gelýär –diýip gözegçilik nokadyndakylar gygyrdylar.
-Komandir, olar biziňkiler däl --diýip ýakynlaşyp gelýän kolonna içgin syn eden Wolodýa Rubin äýtdy.
-Her kim ýerli-ýerine! – diýip buýruk beren Ýagmyr: «Olary golaý getrimeli däl: ýogsa olar biziň az sanlydygymyzy bilerler...» -- diýip oýlandy.
-Ot aç! – diýip ikinji buýruk ýaňlandy.
-Komandir! Olar ak baýdak galdyrýarlar – diýip çep ganatdan gygyrdylar.
Olaryň niýetini bilmäge nemes dilini bilýän Wolodýa Rubin gitdi.
Ak köýnegini tüpeňiniň naýzasyna dakan nemes:
-Biziň generalymyz gepleşik geçirmek üçin siziň generalyňyzy görmekçi – diýdi.
-Häzir generalymzy bir ýere gitdi, oňa derek ähli sowalyňyza men jogap berip biljek – diýip Rubin ýüzugruna aýdyp goýberdi.
-Biziň generalymyz özünden çini pes serkerde bilen gürleşmez.
-Bolar, biz rasiýa bilen siziň haýyşyňyzy öz generalymyza ýetireris. Eger ol gepleşik geçirmäge razy bolsa, ak baýdak bulap duýdurarys.
-Bolar.
Gepleşik geçirijileriň hersi özüniňkileriň ýanyna gitdi.
-Generaly nirden tapaýyn? – diýip Ýagmyr oýa batdy. – Içiňi ýakaýyn diýen ýaly esgerleriň baram ýaş ýigitler. Dur-la, Mämmet murt goýberdi, indi ol has uly görünýär. Nämesi generalyňkydan pes.
General bolmaly diýen tabşyryk Mämedi alada goýdy. Ol: «Mendenem general bormy?!» - diýip gaharlandy. Ýöne buýruk buýruk bolýar!
-Özüňi belent tut. Pert-pert gürle. Türkmençe gürleseňem bolar, öňi-soňy nemesler düşünmez – diýip esgerler öwredýärdiler.
Mele tegmilli ýapynjaly, başyna topçylaryň papagyny geýen, toparyň esgerleriniň ählisiniň ordenlerini döşüne dakan Mämedi tanar ýaly däldi.
-Biziň şertimiz – olar gürürňsiz boýun egmeli. Düşündiňmi? – diýip Ýagmyr tabşyryk berýärdi.
Mämmet uly ýola çykdy. Onuň ýarym ädim gapdalynda eli «ak baýdakly» esgerler we Wolodýa Rubin barýardy.
Otlanan agyr tehnikalaryň aňyrsyndan ýany iki serkerdeli nemes generaly çykdy. Ol çep aýagyny has ýokary galdyryp gelýärdi. Mämmet: «Oňa baksana, edil ýörüşde ýaly ýöreýär» -diýip oýlandy. Olar bir-birine ýakyn geldiler. Faşistik generalyň eňeginden gulagyna çenli çapygy, boýnundaky «Demir haçy» görünýärdi. Mämmet bildirmäni harby ýapynjasyny serpip, ordenlerden doly döşüni açdy.
Toparlar bir-birinden bäş ädim aralykda saklandylar. General sag elini öňe uzadyp, çasly bir zatlar diýdi. Rubin onuň sözlerini tejime etdi:
-General Ioahim fon Şlýubke, Magdeburgly baron – soňam ýuwaşjadan --Magdeburg – onuň doglan ýeri --diýdi.
-General Mämmet Änewli! – diýip Mämmet çasly gürledi.
-Ýagdaý şeýle, general, men bu oýundan oýlanşykly çykalga teklip edýärin. Eger-de siz meniň esgerlerime we serkerdelerime geçip gitmäge päsgel bermeseňiz biz garşylyk görkezmekçi däl. Biz siziň soýuzdaşlaryňyza –amerikalylara ýesir düşmek kararyna geldik.
«Gör-le muny! Amerikalylara ýesir düşjekmiş! Elbetde, amerikalylar derrew olaryň günäsini geçerler, näme olaryň öýleri ýanmady-da, olaryň aýalary we çagalary pida bolmady-da...» - diýip Mämmet çalt pikir etdi, soňam generallara mahsus pert gürläp:
-Biziň ýeke şertimiz bar – olam gürrüňsiz boýun bolmaly- diýdi.
Wolodýa Rubin nemes generalynyň Elbanyň golaýyndaky watany, Germaniýanyň uruşda ýeňlendigi, eger şeýtseler ruslar tarapyndan hoşmeýillik nyşany boljakdygy barada eden uzak gürrüňini terjime etdi...
-Bes, -diýip Mämmet Rubiniň sözüni kesdi. – Bir sagat puryja berýän. Ýaraglaryny ho-ol çukura taşlasynlar. Tiz wagtdan uly ýoldan tanklarymyz geçmeli – diýdi.
Nemes generaly bir zatlar diýdi-de, ötägitdi.
Başa barmadyk gepleşiklerden soň nemesler gozgalaň tapdylar, tiz wagtdanam topar-topar bolup uly ýola çykmaga syanyşdylar, ýöne tokaýa girmäge çekindiler. Olaryň öňe gtimäge synanşygy başa barmaýardy. Ýagmyr: «Ýene iki sagat saklanyp bolaýsady, biziňkilerem gelip ýetişerdi» - diýip oýlandy. Şol wagt golaýlaşyp gelýän tanklaryň sesini eşiden nemesler tokaýa tarap eňdiler. Ýöne bu ýerde gyzyl esgerleriň birküçden kän däldigini görübem haýran galdylar... Ýöne indi onuň ähmiýeti ýokdy. Nemes esgerleriniň we serkerdeleriniň ýüzlerçesi, şol sanda olaryň generaly-da ýesir alyndy.
Özi-de az sanly razwedkaçylaryň kömegi bilen şeýle bolupdy, olaryň arasynda şu hekaýanyň awtory Seýitnyýaz Ataýew-de bardy. Edebi gahrymanyň Änewdendigi, wakanyň hakykatdanam bolandygyny görkezýär.
Uzak garaşdyran Ýeňişden soňam ýene bir ýarym ýyllap Seýitnyýaz Ataýewiç ýat illerde işledi. Ýesir düşen sowet adamlaryna watana gaýdyp gelmäge kömek etdi, Germaniýanyň ilatyna parahatçylykly durmuşy ýola goýmaga ýardam etdi, demarkasion ýerde gözegçi serkerdäniň wezipesini ýerine ýetirdi.
Iline gaýdyp gelenden soň ordenli maýor kitelini çykaran Seýitnyýaz Ataýewiç uniwersitetiň filologiýa fakultetine okuwa girdi. Munuň özem özboluşly edermenlikdi – dört ordeniň eýesi düýnki okuwçylar bilen bile okaýardy, ýöne hünär edinip, parahat durmuşy ýola goýmaga peýda getirmek höwesi bar zatdan rüstem gelipdi.
Uniwersitetde okan ýyllary Seýitnyýaz Ataýewiç edebiýatda güýjüni synap başlady we terjimeçilige gyzyklandy. Tüzara Türgenewiň powestleri, Lew Tolstoýyň «Direliş» romany, Ernest Hemingueýiň, Erskin Kolduelliň, Hindistanyň we Günorta Afrikanyň ýazyjylarynyň eserleri türkmen dilinde peýda boldy. Soňra onuň uruş ýyllary hakynda oçerkler we heakýalar ýygyndysy çap edilip, bu kitaby üçin Seýitnyýaz Ataýewiç Türkmenistanyň Magtymguly adyndaky Döwlet baýragyna mynasyp boldy. Onuň ýazan eserleri, kärdeşleriniň we tankytçylaryň pikirine görä, türkmen-harby kyssasynda täze söz boldy.
Boris Polewoý Seýitnyýaz Ataýewe: «Siz urşy gowy bilýärsiňiz we ony beýan etmegi başarýarsyňyz, garry esger hökmünde men oňa, gürürňsiz, begenýärin» -diýip ýazypdy.
Sözsoňy ýerine. Türkmen medeniýetiniň beýleki bir ajaýyp işgäri, meýletinlik bilen urşa giden we Beýik Watançylyk urşunda gahrymanlarça söweşen ýurdumyzyň halk nakgaşy Yzzat Gylyjow Seýitnyýaz Ataýewiň keşbini öz suratynda müdimileşdirdi. Žiwopisçi suratda Seýitnyýaz Ataýewiçiň durmuşynyň iki tapgyryny: gahrymançylykly ýaşlygyny we parahat, wakalaradyr üstünliklere baý durmuşyny birleşdirip, sungat dilinde: Gahrymançylygyň möhleti ötmeýär, Hakydanyň wagt çägi bolmaýar diýen pikiri beýan edipdi...
***
Bize beren maglumatlary we fotosuratlar üçin Seýitnyýaz Ataýewiň maşgalasyna minnetydarlyk bildirýäris.
Käte Seýitnyýaz Ataýewiň uruş gahrymançylyklary baradaky hekaýalary bolmajak üýtgeşik ýagdaý ýaly görünýär, dogrusy onuň tutuş ömri – üýgeşik hereketleriň, batyrgaý işleriň we wakalaryň ýazgysy. Ol Gyzyl Baýdak, Aleksandr Newskiý, II derejeli Watançylyk urşy, Gyzyl Ýykdyz ordenleriniň eýesidi.
Uruşdan soňky ýyllarda ol tanymal kyssaçy we terjimeçi, halkara temasyndan ýazýan publistikaçy, şeýle hem kinodokumentalçy hökmünde tanaldy, «Ölüm ýokdur, oglanlar!» filminiň edebi esasyny ýazdy, «Gahrymançylyk barada hekaýalar» gepleşigini alyp bardy, uruş we zähmet weteranlary Geňeşine ýolbaşçylyk etdi, Türkmenistanyň at gazanan medeniýet işgäri we Hormatly il ýaşulysy adyna mynasyp boldy...
...1941-nji ýylyň iýun aýynda uruş turandygy barada elhenç habar Änew obasyna-da gelip ýetdi. Mugallymçylyk institutynyň işçiler fakultetiniň talyby Seýitnyýaz Ataýew meýletinlik bilen fronta dyzaýardy. Çagyryş punktynda düşbi we gujurly ýigit göze ilýär-de, ony Aşgabadyň harby uçilişşesine ugradýarlar, ondan soňam ol Daşkendiň razwedkaçylar mekdebine iberilýär. 1942-nji ýylda kiçi leýtenant Seýitnyýaz Ataýew fronta gidýär, 1943-nji ýylda Kurskiniň eteginde ilkinji gezek söweşe gatnaşýar.
Ol Gyzyl Goşunyň nemes goşunlaryndan rüstem gelip ugran döwridi. Emma ýene uzak iki ýyllap gazaply söweşler bolar, esgerlerdir parahat ilat wepat bolar, şäherlerdir obalar ot içinde galar. 800-nji atyjylyk polkunyň razwedka wzwodynyň, soňra rotasynyň we batalýonynyň komandiri Seýitnyýaz Ataýewiç Kiýew, Kowel, Warşawa, Berlin şäherlerini azat etmäge gatnaşýar. Esgerleri bilen ençeme gezek duşman tylyna gidip, gymmatly maglumatlary getiripdi, duşmana gabaw gurnapdy. Onuň ýolbaşçylgyndakay wzwod 6 «dil» ýesir alýar.
1944-nji ýylyň fewralynda Ukrainanyň Manewiçi şäherinde Seýitnyýaz Ataýewiçiň ýolbaşçylygyndaky razwedkaçylar topary nobatdaky gizlin tabşyrygy ýerine ýetirmäge gidende tokaýda gorkan iki uýa gabat gelýär, olar nemesleriň garrylary, çagalary we aýallary wokzala gabap, ony ýarmakçydyklaryny aýtdylar.
Näme etmeli – buýrugy ýerine ýetirmelimi ýa-da adamlary zalymlardan halas etmeli? Seýutnyýaz Ataýewiç: adamlar has zerur! – diýen dogry çözgüde gelýär. Gaýduwsyz razwedkaçylar sany has köp duşman bilen söweşe girýärler. Sowet esgerleriniň duýdansyz we gaýduwsyz çozuşy ýagyny aljyradýar, olar nämäniň nämediginem aňman Manewiçi şäherini taşlap gidýärler. Bu ýagdaýy ukrain şäheriniň ilaty ýatdan çykarmaýar we 40 ýyldan soň, 1985-nji ýylda Seýitnyýaz Ataýewe Manewiçi şäheriniň hormatly raýaty diýen at berýärler...
1945-nji ýylyň aprelinde Änew obasyna Seýitnyýazyň kakasy Ata Gulburunowyň adyna bir hat gelýär.
Nätanyş elde ýazylan üçburç hatyň obany nä alada goýandygyny göz öňüne getiriň. Onda elhenç habar bolaýmasyn? –diýip köp wagt açmaga-da çekinipdirler. Ahyrsoňy bukja açylyp, hat tutuş oba bolup okalýar. Onda şeýle ýazylypdyr: «Siziň ogluňyz Ataýew Seýitnyýaz Komandiwaniýäniň frontda nemes basybalyjylaryna garşy söweşjeň tabşyrygyny tapawutlanyp ýerine ýetirendigi we şonda görkezen edermenligi hem batyrgaýlygy üçin Aleksandr Newskiý ordeni bilen sylaglandy. Goly: general-maýor M. Zaikin».
Oba adamlary bu harby ordeniň diňe aýratyn tapawutlanan serkerdelere berilýändigini bilmeselerem, Seýitnyýazyň diridigine we gahrymanlarça söweşýändigine düşünipdiler. Bu ata-ene üçin uly bagt dälmi näme!
Hat obadaşlarynyň arasynda elden ele geçýärkä Seýintyýaz Ataýew 800-nji atyjylyk polkunyň hatarynda duşmany Berline gysypdy. Ýeňşe birnäçe gün galanda bolan bir wakany Seýitnyýaz Ataýewiç 1965-nji ýylda çap edilen «General Mämmet Änewli» atly hekaýada beýan edipdi. Şu hekaýanyň esasynda Bulat Mansurow «Ölüm ýokdur, oglanlar!» atly filmini surata düşürdi.
... Pyýada razwedkaçylar wzwody Ratenau şäheriniň golaýynda Elba çykjak bolup öňe dyzaýardy, ýöne bir zatlar bulaşdy-da, olar şäherden birneme gündogara, Ratenau-Brandenburg ýoluna çykdylar.
-Biziňkiler! Ýoldan biziňkiler gelýär –diýip gözegçilik nokadyndakylar gygyrdylar.
-Komandir, olar biziňkiler däl --diýip ýakynlaşyp gelýän kolonna içgin syn eden Wolodýa Rubin äýtdy.
-Her kim ýerli-ýerine! – diýip buýruk beren Ýagmyr: «Olary golaý getrimeli däl: ýogsa olar biziň az sanlydygymyzy bilerler...» -- diýip oýlandy.
-Ot aç! – diýip ikinji buýruk ýaňlandy.
-Komandir! Olar ak baýdak galdyrýarlar – diýip çep ganatdan gygyrdylar.
Olaryň niýetini bilmäge nemes dilini bilýän Wolodýa Rubin gitdi.
Ak köýnegini tüpeňiniň naýzasyna dakan nemes:
-Biziň generalymyz gepleşik geçirmek üçin siziň generalyňyzy görmekçi – diýdi.
-Häzir generalymzy bir ýere gitdi, oňa derek ähli sowalyňyza men jogap berip biljek – diýip Rubin ýüzugruna aýdyp goýberdi.
-Biziň generalymyz özünden çini pes serkerde bilen gürleşmez.
-Bolar, biz rasiýa bilen siziň haýyşyňyzy öz generalymyza ýetireris. Eger ol gepleşik geçirmäge razy bolsa, ak baýdak bulap duýdurarys.
-Bolar.
Gepleşik geçirijileriň hersi özüniňkileriň ýanyna gitdi.
-Generaly nirden tapaýyn? – diýip Ýagmyr oýa batdy. – Içiňi ýakaýyn diýen ýaly esgerleriň baram ýaş ýigitler. Dur-la, Mämmet murt goýberdi, indi ol has uly görünýär. Nämesi generalyňkydan pes.
General bolmaly diýen tabşyryk Mämedi alada goýdy. Ol: «Mendenem general bormy?!» - diýip gaharlandy. Ýöne buýruk buýruk bolýar!
-Özüňi belent tut. Pert-pert gürle. Türkmençe gürleseňem bolar, öňi-soňy nemesler düşünmez – diýip esgerler öwredýärdiler.
Mele tegmilli ýapynjaly, başyna topçylaryň papagyny geýen, toparyň esgerleriniň ählisiniň ordenlerini döşüne dakan Mämedi tanar ýaly däldi.
-Biziň şertimiz – olar gürürňsiz boýun egmeli. Düşündiňmi? – diýip Ýagmyr tabşyryk berýärdi.
Mämmet uly ýola çykdy. Onuň ýarym ädim gapdalynda eli «ak baýdakly» esgerler we Wolodýa Rubin barýardy.
Otlanan agyr tehnikalaryň aňyrsyndan ýany iki serkerdeli nemes generaly çykdy. Ol çep aýagyny has ýokary galdyryp gelýärdi. Mämmet: «Oňa baksana, edil ýörüşde ýaly ýöreýär» -diýip oýlandy. Olar bir-birine ýakyn geldiler. Faşistik generalyň eňeginden gulagyna çenli çapygy, boýnundaky «Demir haçy» görünýärdi. Mämmet bildirmäni harby ýapynjasyny serpip, ordenlerden doly döşüni açdy.
Toparlar bir-birinden bäş ädim aralykda saklandylar. General sag elini öňe uzadyp, çasly bir zatlar diýdi. Rubin onuň sözlerini tejime etdi:
-General Ioahim fon Şlýubke, Magdeburgly baron – soňam ýuwaşjadan --Magdeburg – onuň doglan ýeri --diýdi.
-General Mämmet Änewli! – diýip Mämmet çasly gürledi.
-Ýagdaý şeýle, general, men bu oýundan oýlanşykly çykalga teklip edýärin. Eger-de siz meniň esgerlerime we serkerdelerime geçip gitmäge päsgel bermeseňiz biz garşylyk görkezmekçi däl. Biz siziň soýuzdaşlaryňyza –amerikalylara ýesir düşmek kararyna geldik.
«Gör-le muny! Amerikalylara ýesir düşjekmiş! Elbetde, amerikalylar derrew olaryň günäsini geçerler, näme olaryň öýleri ýanmady-da, olaryň aýalary we çagalary pida bolmady-da...» - diýip Mämmet çalt pikir etdi, soňam generallara mahsus pert gürläp:
-Biziň ýeke şertimiz bar – olam gürrüňsiz boýun bolmaly- diýdi.
Wolodýa Rubin nemes generalynyň Elbanyň golaýyndaky watany, Germaniýanyň uruşda ýeňlendigi, eger şeýtseler ruslar tarapyndan hoşmeýillik nyşany boljakdygy barada eden uzak gürrüňini terjime etdi...
-Bes, -diýip Mämmet Rubiniň sözüni kesdi. – Bir sagat puryja berýän. Ýaraglaryny ho-ol çukura taşlasynlar. Tiz wagtdan uly ýoldan tanklarymyz geçmeli – diýdi.
Nemes generaly bir zatlar diýdi-de, ötägitdi.
Başa barmadyk gepleşiklerden soň nemesler gozgalaň tapdylar, tiz wagtdanam topar-topar bolup uly ýola çykmaga syanyşdylar, ýöne tokaýa girmäge çekindiler. Olaryň öňe gtimäge synanşygy başa barmaýardy. Ýagmyr: «Ýene iki sagat saklanyp bolaýsady, biziňkilerem gelip ýetişerdi» - diýip oýlandy. Şol wagt golaýlaşyp gelýän tanklaryň sesini eşiden nemesler tokaýa tarap eňdiler. Ýöne bu ýerde gyzyl esgerleriň birküçden kän däldigini görübem haýran galdylar... Ýöne indi onuň ähmiýeti ýokdy. Nemes esgerleriniň we serkerdeleriniň ýüzlerçesi, şol sanda olaryň generaly-da ýesir alyndy.
Özi-de az sanly razwedkaçylaryň kömegi bilen şeýle bolupdy, olaryň arasynda şu hekaýanyň awtory Seýitnyýaz Ataýew-de bardy. Edebi gahrymanyň Änewdendigi, wakanyň hakykatdanam bolandygyny görkezýär.
Uzak garaşdyran Ýeňişden soňam ýene bir ýarym ýyllap Seýitnyýaz Ataýewiç ýat illerde işledi. Ýesir düşen sowet adamlaryna watana gaýdyp gelmäge kömek etdi, Germaniýanyň ilatyna parahatçylykly durmuşy ýola goýmaga ýardam etdi, demarkasion ýerde gözegçi serkerdäniň wezipesini ýerine ýetirdi.
Iline gaýdyp gelenden soň ordenli maýor kitelini çykaran Seýitnyýaz Ataýewiç uniwersitetiň filologiýa fakultetine okuwa girdi. Munuň özem özboluşly edermenlikdi – dört ordeniň eýesi düýnki okuwçylar bilen bile okaýardy, ýöne hünär edinip, parahat durmuşy ýola goýmaga peýda getirmek höwesi bar zatdan rüstem gelipdi.
Uniwersitetde okan ýyllary Seýitnyýaz Ataýewiç edebiýatda güýjüni synap başlady we terjimeçilige gyzyklandy. Tüzara Türgenewiň powestleri, Lew Tolstoýyň «Direliş» romany, Ernest Hemingueýiň, Erskin Kolduelliň, Hindistanyň we Günorta Afrikanyň ýazyjylarynyň eserleri türkmen dilinde peýda boldy. Soňra onuň uruş ýyllary hakynda oçerkler we heakýalar ýygyndysy çap edilip, bu kitaby üçin Seýitnyýaz Ataýewiç Türkmenistanyň Magtymguly adyndaky Döwlet baýragyna mynasyp boldy. Onuň ýazan eserleri, kärdeşleriniň we tankytçylaryň pikirine görä, türkmen-harby kyssasynda täze söz boldy.
Boris Polewoý Seýitnyýaz Ataýewe: «Siz urşy gowy bilýärsiňiz we ony beýan etmegi başarýarsyňyz, garry esger hökmünde men oňa, gürürňsiz, begenýärin» -diýip ýazypdy.
Sözsoňy ýerine. Türkmen medeniýetiniň beýleki bir ajaýyp işgäri, meýletinlik bilen urşa giden we Beýik Watançylyk urşunda gahrymanlarça söweşen ýurdumyzyň halk nakgaşy Yzzat Gylyjow Seýitnyýaz Ataýewiň keşbini öz suratynda müdimileşdirdi. Žiwopisçi suratda Seýitnyýaz Ataýewiçiň durmuşynyň iki tapgyryny: gahrymançylykly ýaşlygyny we parahat, wakalaradyr üstünliklere baý durmuşyny birleşdirip, sungat dilinde: Gahrymançylygyň möhleti ötmeýär, Hakydanyň wagt çägi bolmaýar diýen pikiri beýan edipdi...
Bize beren maglumatlary we fotosuratlar üçin Seýitnyýaz Ataýewiň maşgalasyna minnetydarlyk bildirýäris.
