A.S. Puşkin adyndaky Döwlet rus drama teatrynyň sahnasynda rumyn dramaturgy Mihail Sebastýanyň pýesasy boýunça «Atsyz ýyldyz» spektaklynyň premýerasy şowly geçdi.
...Ýokary gatlakdan bir zenan ýakyn dosty bilen tersleşip, ötüp barýan otla münýär, ýöne peteksiz ýolagçy diýlibem birinji stansiýada otludan düşürilýär. Onuň ýanynda ne puly, ne pasporty bolmansoň, ol myhmanhanadan otagam alyp bilmeýär. Bu ýerdäki gimnaziýanyň astronomiýa mugallymy, hyýalbent intelligent Marin Miroýu Mona öýüne myhman bolmagy teklip edýär.
Ýaş zenan mugallymyň öýünde başga bir dünýäni – ajaýyp we elýetmez, arassa duýgylar we päkize arzuwlar dünýäsini açýar. Mona daşyndan göräýmäge sada mugallymyň juda özüne çekiji adamdygyna göz ýetirýär. Aşyk Marin oňa özüniň açan ýyldyzy barada gürrüň berýär.
Marin we onuň dosty, simfoniýa döreden aýdym-saz mugallymy Radu bilen tanyşlyk Mona üçin üýtgeşik açyş bolýar. Ýyldyzly asmanyň bendisi bolan we ajap duýgylara baş beren ýaş zenan durmuşyny üýtgetmegi ýüregine düwýär, ýöne onuň höwesi uzaga çekmeýär. Grig bu ýere gelýär-de, gedemsi delilleri bilen bol-telki durmuşda ýaşaýan Monanyň alys ilde garyp mugallymyň aýaly bolup bilmejekdigine ynandyrýar, kän wagt geçmänem olar şäherjigi terk edýärler...
Režisýor Natalýa Laukert oýun goýmaga girişende köp kişi 80 ýyl mundan ozal Buharestden ugraýan we bu ýerden geçip gidýän tiz otlynyň ýolagçylary bol durmuşda ýaşaýandyr öýdüp pikir edýän sada adamlar we arzuwçyl gimnaziýaçy gyzlar ýaşaýan ýönekeýje rumyn şäherjiginde bolup geçen waka döwürdeşlerimizi gyzyklandyrarmyka diýip geň galypdylar...
Ýöne Natalýa Andreýewa bu pýesadan başga bir intonasiýa tapmagy başardy. «Atsyz ýyldyz» pýesasy diňe bir çylşyrymly gatnaşyklar, wysal bolmaýan arzuwlar we tamanyň çykmazlygy barada däl-de, eýsem faşistik ideologiýa keseli degen jemgyýet barada... Natalýa Laukerti bu pikire jöhüt maşgalasynda doglan, eserlerini Mihail Sebastýan tahallusy bilen ýazmaga mejbur bolan dramaturg we kyssaçy Iosif Gehteriň terjimehaly itergi berdi.
1940-njy ýylda Rumyniýada «ýewreýler meselesi» gozgalýar. Sebastýan (Iosif Gehter) öz hususy jaýyny taşlap, kesgitli ölçegde ýaşamaga «rugsat berlen» öýe göçmeli edilýär. 1942-nji ýylda ol pýesany ýazyp bolýar we ony sahnada goýýarlar, ýöne awtor hökmünde aktrisalaryň biriniň adamsy görkezilýär... Ýazyjynyň pajygaly ykbalyna (ol 1945-nji ýylda 37 ýaşynda wepat bolýar) we ýazyjynyň eserleriniň okyjylara hem-de tomaşaçylara ýetýänçä geçen agyr ýoluna garamazdan, Iosif Gehteriň «Atsyz ýyldyz» pýesasy onuň şahsy ýörelgesiniň simwolyna öwrüldi, ol her hili ýagdaýda-da ýiti dogan ýyldyzyň öz zehin ýolundan dänmeýänligini ýatladýar.
...Üçünji jaň kakylyp, perde syrylan dessine tomaşaçylar sadaja rumyn şäherjiginiň durmuşyna düşen ýaly bolýarlar. Uzak ýyllaryň gullugynda otly kakan gazdan ýa-da ördekden başga zat görmedik demir ýol wokzalynyň başlygynyň bileni-biteni: «Bizde üýtgeşik ýagdaý bolmaýar!» diýmek. Ençe çarşenbäni başdan geçiren ýol peteksiz zenanyň peýda bolmagy onuň üçin üýtgeşik ýagdaýdy.
... Ykbalyň oýny bilen hat-da teleskopda-da görünmeýän Atsyz ýyldyz açan astronomiýa mugallymy hem-de onuň simfoniýa ýazan dosty, saz mugallymy ýaly zehinli päk göwün geň adamlar we bol-telki durmuşa hem bikärlige öwrenişen lälik jenan gabat gelişýärler.
Arzuwyňamy ýa-da bol durmuşa ymtylmaly diýen mesele Ikinji jahan urşunyň öň ýanyndaky durmuş çaknyşyklarynda her hili keşpler arkaly beýan edilýär.
Gimnaziýanyň gedem direktory hanym Kuku häsiýetinden çen tutsaň, mugallym däl-de, gözegçi bolmaly. Onuň buýrugy bilen okuwçy gyzlaryň eşiginde san belgisi goýlupdyr, belki, onuň pikirine görä, çagalar şahsyýet däl-de, üýşmek bir zat bolmaly.
Monanyň oýnaşy Grig hem «aşa erkli adam wirusyna» uçranlaryň biri. Ol tütjar baý bolansoň, özgeleri adamam saýmaýar. Bagty çüwen bu ulumsy adam lälik aşna aýalyny ýanynda saklamasa saklamazdam welin, ýöne “magşugy ony taşlapdyr” diýseler abraýyna däl-dä...
Alina Andronowa we Mihail Rogow Kukunyň hem-de Girigiň keşbini şowly döredipdirler. Aýna Jumaýewa aşa ýiti we lälik Monanyň keşbini ajaýyp ýerine ýetiripdir. Mihail Kustodow ýyldyzlar astyndaky durmuş däl-de, ýyldyzlaryň durmuşy bilen has ýakyn gyzyklanýan hyýalbent astronomyň keşbinde çykyş edýär. Ginmaziýa okuwçysynyň keşbinde Adelina Nazarowanyň işi täsirli çykypdyr.
Bu spektakl, gynansagam, Türkmenistanyň at gazanan artisti, horeograf Anatoliý Lubinesiň soňky işi boldy. Ol spektakl taýýar bolup barýarka aradan çykdy. Zehinli horeografyň bütin ömri onuň alyhezreti Tansa berlendi. Ol A.S. Puşkin adyndaky teatrda ençeme ýyl işläpdi. A. Lubines şu sahnada teatr muşdaklarynyň ählisiniň göwnünden turan spektakllaryň tanslaryny goýupdy. Onuň aradan çykmagy – teatr üçin öwezini dolup bolmajak ýitgi boldy. Biz Anatoliý Georgiýewiçiň dogan-garyndaşlaryna we dost-ýarlaryna gynanç bildirýäris.
...Ýokary gatlakdan bir zenan ýakyn dosty bilen tersleşip, ötüp barýan otla münýär, ýöne peteksiz ýolagçy diýlibem birinji stansiýada otludan düşürilýär. Onuň ýanynda ne puly, ne pasporty bolmansoň, ol myhmanhanadan otagam alyp bilmeýär. Bu ýerdäki gimnaziýanyň astronomiýa mugallymy, hyýalbent intelligent Marin Miroýu Mona öýüne myhman bolmagy teklip edýär.
Ýaş zenan mugallymyň öýünde başga bir dünýäni – ajaýyp we elýetmez, arassa duýgylar we päkize arzuwlar dünýäsini açýar. Mona daşyndan göräýmäge sada mugallymyň juda özüne çekiji adamdygyna göz ýetirýär. Aşyk Marin oňa özüniň açan ýyldyzy barada gürrüň berýär.
Marin we onuň dosty, simfoniýa döreden aýdym-saz mugallymy Radu bilen tanyşlyk Mona üçin üýtgeşik açyş bolýar. Ýyldyzly asmanyň bendisi bolan we ajap duýgylara baş beren ýaş zenan durmuşyny üýtgetmegi ýüregine düwýär, ýöne onuň höwesi uzaga çekmeýär. Grig bu ýere gelýär-de, gedemsi delilleri bilen bol-telki durmuşda ýaşaýan Monanyň alys ilde garyp mugallymyň aýaly bolup bilmejekdigine ynandyrýar, kän wagt geçmänem olar şäherjigi terk edýärler...
Režisýor Natalýa Laukert oýun goýmaga girişende köp kişi 80 ýyl mundan ozal Buharestden ugraýan we bu ýerden geçip gidýän tiz otlynyň ýolagçylary bol durmuşda ýaşaýandyr öýdüp pikir edýän sada adamlar we arzuwçyl gimnaziýaçy gyzlar ýaşaýan ýönekeýje rumyn şäherjiginde bolup geçen waka döwürdeşlerimizi gyzyklandyrarmyka diýip geň galypdylar...
Ýöne Natalýa Andreýewa bu pýesadan başga bir intonasiýa tapmagy başardy. «Atsyz ýyldyz» pýesasy diňe bir çylşyrymly gatnaşyklar, wysal bolmaýan arzuwlar we tamanyň çykmazlygy barada däl-de, eýsem faşistik ideologiýa keseli degen jemgyýet barada... Natalýa Laukerti bu pikire jöhüt maşgalasynda doglan, eserlerini Mihail Sebastýan tahallusy bilen ýazmaga mejbur bolan dramaturg we kyssaçy Iosif Gehteriň terjimehaly itergi berdi.
1940-njy ýylda Rumyniýada «ýewreýler meselesi» gozgalýar. Sebastýan (Iosif Gehter) öz hususy jaýyny taşlap, kesgitli ölçegde ýaşamaga «rugsat berlen» öýe göçmeli edilýär. 1942-nji ýylda ol pýesany ýazyp bolýar we ony sahnada goýýarlar, ýöne awtor hökmünde aktrisalaryň biriniň adamsy görkezilýär... Ýazyjynyň pajygaly ykbalyna (ol 1945-nji ýylda 37 ýaşynda wepat bolýar) we ýazyjynyň eserleriniň okyjylara hem-de tomaşaçylara ýetýänçä geçen agyr ýoluna garamazdan, Iosif Gehteriň «Atsyz ýyldyz» pýesasy onuň şahsy ýörelgesiniň simwolyna öwrüldi, ol her hili ýagdaýda-da ýiti dogan ýyldyzyň öz zehin ýolundan dänmeýänligini ýatladýar.
...Üçünji jaň kakylyp, perde syrylan dessine tomaşaçylar sadaja rumyn şäherjiginiň durmuşyna düşen ýaly bolýarlar. Uzak ýyllaryň gullugynda otly kakan gazdan ýa-da ördekden başga zat görmedik demir ýol wokzalynyň başlygynyň bileni-biteni: «Bizde üýtgeşik ýagdaý bolmaýar!» diýmek. Ençe çarşenbäni başdan geçiren ýol peteksiz zenanyň peýda bolmagy onuň üçin üýtgeşik ýagdaýdy.
... Ykbalyň oýny bilen hat-da teleskopda-da görünmeýän Atsyz ýyldyz açan astronomiýa mugallymy hem-de onuň simfoniýa ýazan dosty, saz mugallymy ýaly zehinli päk göwün geň adamlar we bol-telki durmuşa hem bikärlige öwrenişen lälik jenan gabat gelişýärler.
Arzuwyňamy ýa-da bol durmuşa ymtylmaly diýen mesele Ikinji jahan urşunyň öň ýanyndaky durmuş çaknyşyklarynda her hili keşpler arkaly beýan edilýär.
Gimnaziýanyň gedem direktory hanym Kuku häsiýetinden çen tutsaň, mugallym däl-de, gözegçi bolmaly. Onuň buýrugy bilen okuwçy gyzlaryň eşiginde san belgisi goýlupdyr, belki, onuň pikirine görä, çagalar şahsyýet däl-de, üýşmek bir zat bolmaly.
Monanyň oýnaşy Grig hem «aşa erkli adam wirusyna» uçranlaryň biri. Ol tütjar baý bolansoň, özgeleri adamam saýmaýar. Bagty çüwen bu ulumsy adam lälik aşna aýalyny ýanynda saklamasa saklamazdam welin, ýöne “magşugy ony taşlapdyr” diýseler abraýyna däl-dä...
Alina Andronowa we Mihail Rogow Kukunyň hem-de Girigiň keşbini şowly döredipdirler. Aýna Jumaýewa aşa ýiti we lälik Monanyň keşbini ajaýyp ýerine ýetiripdir. Mihail Kustodow ýyldyzlar astyndaky durmuş däl-de, ýyldyzlaryň durmuşy bilen has ýakyn gyzyklanýan hyýalbent astronomyň keşbinde çykyş edýär. Ginmaziýa okuwçysynyň keşbinde Adelina Nazarowanyň işi täsirli çykypdyr.
Bu spektakl, gynansagam, Türkmenistanyň at gazanan artisti, horeograf Anatoliý Lubinesiň soňky işi boldy. Ol spektakl taýýar bolup barýarka aradan çykdy. Zehinli horeografyň bütin ömri onuň alyhezreti Tansa berlendi. Ol A.S. Puşkin adyndaky teatrda ençeme ýyl işläpdi. A. Lubines şu sahnada teatr muşdaklarynyň ählisiniň göwnünden turan spektakllaryň tanslaryny goýupdy. Onuň aradan çykmagy – teatr üçin öwezini dolup bolmajak ýitgi boldy. Biz Anatoliý Georgiýewiçiň dogan-garyndaşlaryna we dost-ýarlaryna gynanç bildirýäris.
