Ï Döwrebap bilim – ösüşiň kepili
mail-icon
altynasyr.newspaper@sanly.tm
EN RU TK

Döwrebap bilim – ösüşiň kepili

view-icon 6
Döwrebap bilim – ösüşiň kepili

Türkmenistanyň häzirki ösüş tapgyry milli bilim ulgamynyň çuňňur döwrebaplaşdyrylmagy bilen aýrylmaz baglanyşyklydyr. Bu özgertmeler «Garaşsyz, baky bitarap Türkmenistan – bedew batly at-myradyň mekany» şygary astynda geçýän we ata Watanyň mukaddes Garaşsyzlygynyň şöhratly 35 ýyllygy bilen bellenýän ýylda aýratyn güýje eýe bolýar. Ösüşiň esasy hereketlendiriji güýji hökmünde bilime çuňňur hormat goýmak esasynda gurlan adam sermaýasyny ösdürmegiň döwlet strategiýasy hem hut şu maksatlara ýetmäge gönükdirilendir. hormatly Prezidentimiz Serdar Berdimuhamedowyň nygtaýşy ýaly: «Bilim asyrlaryň dowamynda kemala gelen milli buýsanjymyzyň gözbaşydyr, abraý-mertebämiziň dünýä dolan belentligidir, abadançylygymyzyň we beýik ösüşlerimiziň sarsmaz binýadydyr».

Türkmenistanda sazlaşykly ösen, akyl-bilime baý, öňdebaryjy tehnologiýalary we daşary ýurt dillerini bilýän nesli terbiýelemek döwlet syýasatynda esasy ileri tutulýan ugurlaryň biri hökmünde kesgitlenildi. 2025 – 2026-njy okuw ýylynyň we şu ýylyň on aýynyň netijeleri amala aşyrylýan özgertmeleriň netijeliliginiň aýdyň subutnamasy boldy, bu bolsa ýurdumyzy halkara derejesinde owal ýetilmedik üstünliklere we ýokary bilimiň sanlylaşdyrylmagynda uly öňe gidişlige alyp geldi.

Ýurdumyzyň orta we ýokary okuw mekdeplerinde bilimiň ýokary hiliniň iň aýdyň görkezijileriniň biri-de ýaşlarymyzyň abraýly halkara bilim olimpiadalarynda gazanan üstünlikleridir. Şu ýylyň ilkinji on aýynyň jemi boýunça, okuwçy we talyp ýaşlar halkara bilim bäsleşiklerine gatnaşyp, jemi 1039 medal gazandylar.

Bu täsirli görkeziji mugallymlaryň, halypalaryň we ýöriteleşdirilen merkezleriň zehinli çagalary ýüze çykarmak hem goldamak boýunça yzygiderli işine esaslanýar. Türkmen mekdep okuwçylary we talyplary takyk we tebigy ylymlar, ýagny matematika, fizika, himiýa, biologiýa we kompýuter ylymlary boýunça ajaýyp bilime eýediklerini görkezdiler. Bu ýeňişleriň Ýewropanyň we Aziýanyň iň uly bilim merkezlerinde amala aşandygy bellenilmäge mynasypdyr. Bu ýerde ildeşlerimiz dünýäniň öňdebaryjy ylmy mekdepleriniň wekilleri bilen mynasyp bäsleşdiler.

Türkmenistan, halkara bäsleşiklere gatnaşmakdan başga-da, özüni akyl-bilim gatnaşyklary üçin ykrar edilen halkara merkez hökmünde görkezdi. Ýylyň başyndan bäri ýokary okuw mekdepleri tarapyndan halkara olimpiadalaryň 10-sy, halkara ylmy-amaly maslahatlaryň 15-si geçirildi.. Bu forumlar diňe bir halkara hyzmatdaşlar bilen akademiki gatnaşyklary berkitmän, eýsem, dürli ýurtlardan gelen ýaş ylmy işgärleriň arasynda gönüden-göni tejribe alyşmak üçin ýerlik döretdi.

Şu nukdaýnazardan «Ýylyň talyby – 2026» atly döwlet bilim bäsleşigi talyp durmuşynda iň möhüm waka boldy. Dartgynly saýlaw tapgyrlarynda dalaşgärleriň diňe bir akademiki üstünliklerine däl, eýsem, ylmy işjeňligine, dil bilimine we ýolbaşçylyk häsiýetlerine görä hem baha berildi. Öz deň-duşlary üçin maksada okgunlylygyň we bilime ygrarlylygyň nusgasyna öwrülen Daniýar Emirkulyýew «Ýylyň talyby – 2026» diýen abraýly ada mynasyp boldy.

Milli bilim ösüşiniň häzirki tapgyry okuw edaralarynyň häzirki zaman sanly gurallary ulanyp, hil taýdan baha berlişe geçilmegiň aýdyň alamatydyr. Bu ugurda esasy ädim rating.bilim.tm ýerligi esasynda döredilen ýokary okuw mekdeplerine baha beriş awtomatlaşdyrylan maglumat ulgamynyň girizilmegi boldy. Milli reýtingiň döredilmegi uniwersitetleriň we institutlaryň arasynda sagdyn bäsdeşlige itergi bermek, olaryň işiniň aýdyňlygyny artdyrmak we türkmen ýokary bilim ulgamyny dünýä bilim giňişligine goşmak üçin niýetlenendir.

Şeýle hem, milli reýting usulyýeti işlenip düzülende, «Times Higher Education», «QS World University Rankings» we «Shanghai Ranking» ýaly abraýly dünýä baha beriş ulgamlarynyň ölçegleriniň göz öňünde tutulandygyny aýtmak gerek. Hususan-da, mugallymlaryň hili, ylmy neşirlere işjeňligi, innowasiýa girizme derejesi, halkara hyzmatdaşlygy we zähmet bazarynda uçurymlara bolan isleg seljerildi.

Ylmyň we tehnologiýanyň okgunly ösüşi okuw binýadynyň yzygiderli täzelenip durmagyny talap edýär. Şonuň üçin şu ýyl Türkmenistanda bilimiň ähli basgançaklarynda – mekdebe çenli bilimden başlap, ýokary okuw mekdebinden soňky bilim üçin usulyýet goldawyny gowulandyrmak boýunça giň gerimli işler amala aşyryldy.

Ýylyň başyndan bäri alymlaryň, mugallymlaryň we usulyýetçileriň awtorlygynda 666 sany täze okuw kitaby, okuw gollanmalary we bilim maksatnamalary işlenip düzüldi, bilermenleriň gözünden geçirildi we tassyklandy. Täze neşirler materiallaryň okuwça ýetirilişine döwrebap çemeleşme, multimediýa elementleriniň integrasiýasy we alnan bilimleriň amaly ulanylyşyna üns berilýändigi bilen öňkülerden tapawutlanýarlar. Olarda, şeýle hem tebigy ylymlara, sanly tehnologiýalara, ekologiýa we daşary ýurt dillerini öwrenmäge aýratyn üns berilýär.

Milli bilim ulgamynyň döwrebaplaşdyrylmagynyň abraýly halkara guramalary bilen ýakyn hyzmatdaşlykda dowam edýändigini hem bellemek gerek. Bu işiň möhüm ugry hünäri bilimiň ykdysadyýetiň hakyky zerurlyklaryna uýgunlaşdyrylmagydyr. Türkmenistanda Ýewropa Bileleşiginiň işjeň goldawy bilen «DARÝA – Merkezi Aziýanyň ugurtapyjy ýaşlary üçin gepleşikler we çäreler» sebit taslamasy üstünlikli amala aşyrylýar. Maksatnamanyň esasy maksady ýaşlarda çeýe we hünäri başarnyklary ösdürmek, häzirki zaman başarnyga baha beriş standartlaryny ornaşdyrmak we milli tälimçileri taýýarlamakdyr.

Taslamanyň aýratyn gymmaty onuň okuw edaralary bilen iş berijileriň arasynda gönüden-göni gepleşigi ýola goýmagyndadyr. Bilelikdäki maslahatlar, okuwlar we tejribelik okuw maksatnamalarynyň häzirki zaman kärhanalaryň talaplaryny göz öňünde tutup, düzetmäge mümkinçilik berýär, şeýle hem uçurymlaryň üstünlikli işe ýerleşmegini we iş ýerine çalt uýgunlaşmagyny kepillendirýär.

Baý milli mugallymlyk däpleriň öňdebaryjy dünýä tejribesi bilen utgaşdyrylmagy, sanly ýerlikleriň ornaşdyrylmagy we zehinli ýaşlara hemmetaraplaýyn goldaw berilmegi ýurduň dowamly gülläp ösmegi üçin berk binýady emele getirýär.

Halkara bäsleşikleriň ýokary derejesine çykýan we geljegiň hünärlerini täzelenen synp otaglarynda özleşdirýän häzirki mekdep okuwçylary we talyplar ertir Türkmenistanyň innowasion ösüşiniň hereketlendiriji güýjüne öwrülerler.